DON GIOVANNI VAN MOZART
'DON GIOVANNI, A CENAR TECO'
Don Giovanni, K. 527, opera in two acts (1787)
Ik ben Mozart, en in deze track neem ik je mee door Don Giovanni, a cenar teco, het moment waarop het standbeeld aan tafel komt. Ben je benieuwd wat er in die scène gebeurt, en waarom die muziek zo blijft hangen? Ik ben er om je stap voor stap langs alle details van Don Giovanni, a cenar teco te leiden, zodat je niet alleen hoort wat er gebeurt, maar ook waarom het zo klinkt. Als ik alles over dit stuk heb verteld, geef ik je daarna nog een paar manieren om Don Giovanni verder te ontdekken.
---
Let op de zware jongens achter in het orkest
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om dit stuk te volgen, je hoeft alleen te horen wanneer de lucht in de kamer verandert. Luister vooral naar de blazers en naar de drie trombones, want die laat ik in de hele opera pas aan het einde van de tweede akte spelen. Daardoor klinken ze alsof ze uit een andere wereld komen, en dat is precies wat het standbeeld ook is. Let ook op de akkoorden die als zware voetstappen op je afkomen, want het orkest zegt daarmee wat de personen op het toneel nog niet durven uit te spreken.Een uitnodiging die terugkomt
Een aparte titel heb ik niet bedacht, want de eerste woorden van het standbeeld zeggen al genoeg: Don Giovanni! A cenar teco m'invitasti. Dat betekent zoiets als 'Je hebt me uitgenodigd om met je te eten'. Giovanni deed dat op het kerkhof zelf, als spot, en het standbeeld nam de uitnodiging gewoon aan. De titel herinnert je er dus aan dat wie lacherig iemand uitnodigt, die gast ook moet ontvangen als hij komt.Gewoon een bezoek
De vorm kiezen was bij dit stuk eenvoudig, want het past in geen enkel hokje. Het is een scène die het toneel op de voet volgt, en bij elke wending in het gesprek hoort nieuwe muziek. Ik loop straks vijf delen met je door, van de muziek tijdens het eten tot het moment waarop Giovanni naar de hel verdwijnt. De rode draad door alles heen is de muziek van de Overture, die hier terugkomt in een donkerdere vorm.Deel 1: Een etentje met livemuziek
Het begint gezellig, want Giovanni zit aan tafel en op het toneel speelt een eigen orkestje voor hem. Dat orkestje speelt melodieën uit Una cosa rara van Martín y Soler, uit Fra i due litiganti van Sarti en uit mijn eigen Non più andrai uit Figaro. Ik citeer mezelf hier met plezier, want als je toch een feestmaal beschrijft, mag er best een bekend deuntje bij. Het is licht en vrolijk, en juist daardoor voel je dat dit de rust voor de storm is.Deel 2: De gast die zich niet liet vergeten
Dan komt het standbeeld binnen, en de muziek verandert van het ene moment op het andere. Ik laat de ritmische akkoorden uit de Overture terugkomen, maar nu met verminderde septiemakkoorden, waardoor ze onheilspellend klinken. Dat zijn de blazers en de trombones die je hoort, en ze maken het zwaarder en kouder dan alles wat daarvoor is gespeeld. Wie de opera vanaf het begin heeft gevolgd, herkent het meteen, en dat herkennen maakt het voelbaar dat de tijd om is.Deel 3: Een wedervraag en een weigering
Het standbeeld zingt zijn zin, Don Giovanni! A cenar teco m'invitasti, en keert daarna de rollen om door Giovanni op zijn beurt uit te nodigen. Die uitnodiging is geen vriendelijk gebaar, want het standbeeld eist ook dat Giovanni zich bekeert. Luister hoe Giovanni zich niet laat intimideren en keer op keer weigert, terwijl de muziek om hem heen steeds zwaarder wordt. Ik heb hem hier geen enkele twijfel gegeven, en juist die koppigheid maakt zijn val zo groot.Deel 4: Een handdruk om niet te vergeten
Giovanni schudt het standbeeld de hand en wordt overvallen door een plotselinge kou. Je hoort dat in de muziek, want alles wordt gespannen en nerveus, alsof de kamer ineens een paar graden is afgekoeld. Voor het eerst klinkt Giovanni niet meer zo zeker van zichzelf als je gewend bent. Toch blijft hij weigeren, en dat is voor mij het sterkste moment van het hele stuk.Deel 5: Het gordijn van vuur
Daarna halen demonen Giovanni naar beneden, de hel in, en daar eindigt zijn verhaal. Ik liet de ondergang van de hoofdpersoon op het toneel zien, wat in de opera van de achttiende eeuw zeldzaam was. De d-mineur die hier in de lucht hangt, staat voor mij voor dood en oordeel, en dat hoor je aan de duistere kleur van het orkest. Wat er daarna gebeurt is voor de andere personages: zij zingen samen de moraal, dat dit het einde is van wie kwaad doet.Nu is het jouw beurt
Nu nodig ik je uit om Don Giovanni, a cenar teco zelf te beleven. Druk op play en laat de muziek over je heen komen, zonder iets te hoeven begrijpen. Denk onderweg misschien terug aan wat we samen hebben besproken, aan de trombones, de akkoorden en de weigering van Giovanni. Ik hoop dat je de reis door mijn Don Giovanni, a cenar teco net zo spannend vindt als ik toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je er plezier in hebt gehad om met mij door de luistergids van Don Giovanni, a cenar teco uit Don Giovanni te lopen. Misschien denk je er nu anders over als je het standbeeld hoort aankloppen, met die zware akkoorden waarmee ik de opera ook begon. Mijn opera heeft nog veel meer te bieden dan dit ene moment aan tafel. Er valt nog zoveel te ontdekken, van het verhaal dat zich in één dag afspeelt tot de andere stukken die ik voor Giovanni en de mensen om hem heen heb geschreven. Klik gerust op de links hieronder als je er verder in wilt duiken. Wie weet hoor je Don Giovanni daarna met heel andere oren, en blijf je er nog lang naar luisteren.