Heksen op bezoek bij Mussorgsky's Night on Bald Mountain
De luistergids
Night on Bald Mountain
Ik ben Modest Mussorgsky, en dit is de luistergids bij mijn Night on Bald Mountain. Je hoort hoe een woeste heksennacht op de Kale Berg langzaam tot bedaren komt in een stil slot, en je leert die omslag meteen aan te wijzen. Op deze site leren mijn collega-componisten en ik je ook onze stukken herkennen zodra ze klinken, dus probeer het gerust zelf uit met een oefenronde in de Trainer .
---
Luisteren zonder diploma
Luister eerst naar de uitersten van het orkest, want mijn heksen wonen aan allebei de kanten. De strijkers jagen als een wervelwind voorbij, de piccolo en de fluiten gillen daarbovenuit, en de trombones en de tuba zorgen voor het donkere gewicht eronder. Let daarna op de grote klok, het tam-tam en de bekkens, want die zetten de uitroeptekens in deze nacht. Meer hoef je niet te weten, want als je de beelden volgt die de klanken oproepen, loop je vanzelf met het verhaal mee.Waarom het een nacht op een kale berg is
De Kale Berg bestaat echt, vlak bij Kiev, en volgens een oude Russische legende komen daar op Sint-Jansnacht de heksen bijeen. Daarom staat het woord nacht in de titel: het stuk gaat over één bepaalde nacht, en niet over een berg of een landschap. In 1867 heette mijn stuk nog St. John's Eve on Bald Mountain, en ik maakte de orkestratie af op 23 juni, de vooravond van Sint-Jan, op de boerderij Minkino. Een betere dag om een heksennacht af te ronden kon ik niet verzinnen, want vraag je een componist om op tijd klaar te zijn, dan helpt een vaste datum enorm.Geen sonate en geen rondo
Voor dit stuk koos ik geen strenge vorm uit de boeken, want een sonate of een rondo laat weinig ruimte voor een heksensabbat. Het is een symfonisch gedicht, een van de eerste Russische, en daarin bepaalt het verhaal de vorm en niet andersom. In mijn versie van 1867 volgen vier delen op elkaar: Assembly of the Witches, Satan's Cortège, Black Mass en Sabbath. In de uitvoering die jij meestal hoort, voegde Rimsky-Korsakov er een rustig slot aan toe, en ik loop ze nu een voor een met je langs.Deel 1: Assembly of the Witches, of de gasten druppelen binnen
Hier komt alles op gang, met snelle, fladderende figuren die klinken alsof er van alle kanten schimmen naar de berg stromen. De muziek is nog onrustig en gejaagd, zonder dat er een echte melodie is waaraan je je kunt vasthouden. Dat is precies de bedoeling, want in dit begin gebeurt nog niets definitiefs, maar je voelt wel dat er iets groots gaat komen. Zie het als een zaal die volloopt voordat de hoofdgast arriveert.Deel 2: Satan's Cortège, of de eregast maakt zijn opwachting
Nu verandert de sfeer: de muziek wordt zwaarder en dreigender, en het lijkt alsof er een stoet langs de berg trekt. De lage koperblazers duwen de muziek vooruit met een gewicht dat je bijna in je borst voelt. Veel later hoorde ik dat Disney in Fantasia hier Chernobog liet verschijnen, de zwarte god uit de Slavische overlevering, vaak afgebeeld als een bok. Dat past goed, want in dit deel krijgt het kwaad een gezicht, ook al heb ik het zelf nooit zo getekend.Deel 3: Black Mass, of de plechtigheid die verkeerd afloopt
In dit deel klinkt de muziek bijna als een ritueel, maar dan een dat de verkeerde kant op buigt. De grote klok slaat en de lage tonen schuiven langzaam en zwaar over elkaar heen, waardoor het geheel dreigend en plechtig tegelijk klinkt. De spanning bouwt hier geleidelijk op, want de heksen zijn nog even gedwongen om te wachten. Merk je dat de muziek stiller en zwaarder wordt, dan weet je dat de ontlading nadert.Deel 4: Sabbath, of de dans waar niemand meer uitkomt
Dan breekt de feestelijke razernij los: snelle, wilde dansmuziek waarin de instrumenten elkaar achternazitten en overschreeuwen. De muziek wordt steeds drukker en grilliger, tot je bijna zou denken dat het orkest zelf de controle kwijt is. Dit is het hoogtepunt van de nacht, waar de heksen alles geven en de hele berg lijkt te dansen. Het geheel klinkt als een volle dansvloer die geen enkele trainer meer kan stoppen.Deel 5: Het rustige slot, of de ochtend na de storm
Dan valt de duisternis weg en maakt het geweld plaats voor een zachte, rustige afsluiting. Dat slot komt van Rimsky-Korsakov, die er muziek uit de aria van Gritsko in Sorochintsy Fair voor gebruikte. Na al het lawaai klinkt het als een diepe zucht, en het geeft het stuk een hoopvol einde dat ik zelf niet had bedacht. Juist door die tegenstelling blijft het stuk hangen, en daarom werd het meteen een concertfavoriet.Nu is het aan jou
Nu mag je zelf naar mijn Night on Bald Mountain luisteren, dus druk op play en laat de muziek over je heen komen. Denk tijdens het luisteren eens terug aan wat ik je heb verteld, en probeer de vijf delen na elkaar te herkennen. Het kan best zijn dat je een paar keer luistert voordat alles op zijn plek valt, en dat is heel normaal. Ik hoop dat je de reis door mijn heksennacht net zo spannend vindt als ik haar vond toen ik het stuk schreef.---
Ik hoop dat je er plezier in hebt gehad om met mij door de luistergids van mijn Night on Bald Mountain te wandelen. Als je het stuk nu opnieuw opzet, hoor je misschien meteen iets wat je eerder niet opviel: de heksen die zich verzamelen, de dans die losbarst en het rustige slot dat er na al dat geweld op volgt. Toch is er nog veel meer te ontdekken, want achter dit stuk zit een lange geschiedenis van omwerkingen, en elke versie klinkt net weer anders. Ik heb zelf nooit gehoord hoe mijn heksennacht in een zaal klinkt, dus ik gun jou dat genoegen des te meer. Klik gerust op de links hieronder om verder te zoeken, en neem vooral de tijd om het stuk nog eens te beluisteren.