Heksen op bezoek bij Mussorgsky's Night on Bald Mountain
De achtergrond
Night on Bald Mountain
Ik ben Modest Mussorgsky, en ik vertel je hier het verhaal achter mijn Night on Bald Mountain. Je ontdekt hoe een heksennacht uit een operaplan van 1858 uitgroeide tot een orkeststuk dat ik zelf nooit heb horen spelen, en dat maakt dit verhaal bijzonder. Wil je onze stukken leren herkennen zodra ze klinken, dan oefenen mijn collega-componisten en ik dat hier graag met je, bijvoorbeeld in een rondje in de Trainer .
---
Gogol zet me op het spoor
Bij mij begon het helemaal niet met een orkeststuk, maar met een opera. In 1858 schreef ik een plan voor een opera met de titel St. John's Night, naar het verhaal St. John's Eve van Gogol. Daarin draait alles om de heksennacht, en dat onderwerp is me daarna nooit meer losgelaten. Het idee bleef jarenlang in mijn hoofd rondspoken, zoals een melodie die je maar niet kwijtraakt.Een toneelstuk dat spoorloos verdween
In 1860 schreef ik aan Balakirev over een akte rond het thema van de Kale Berg. Die wilde ik ontlenen aan The Witch, een drama van baron Georgiy Mengden. Dat drama is verloren gegaan, dus ik kan er jou niet meer van laten lezen. Of ik er toen al muziek voor heb geschreven, weet niemand, en dat laat ik graag in het midden.Een zomer vol bezems
In 1866 nam het plan voor een orkeststuk echt vorm aan in mijn hoofd. Op 12 juni 1867 begon ik met de orkestratie, en op 23 juni was ik klaar, precies op de vooravond van Sint-Jan. Dat gebeurde op het landgoed Minkino in het district Luga, en ik vond het wel een mooi gegeven dat ik de heksennacht afrondde op de dag ervoor. Het stuk droeg toen nog een andere titel, namelijk St. John's Eve on Bald Mountain.Vooraan in de rij
Ik was toen achtentwintig en hoorde bij het groepje componisten dat bekendstaat als The Five. Een symfonisch gedicht is een orkeststuk dat zonder woorden een verhaal vertelt, en in Rusland waren er in die tijd nog maar weinig van. Mijn stuk was een van de eerste, en in hetzelfde jaar schreef Rimsky-Korsakov zijn Sadko. Ik mag dus wel zeggen dat we toen allebei nieuw terrein verkenden.Een streng oordeel
Mijn leermeester Balakirev liet geen spaan heel van de partituur. Hij weigerde het stuk uit te voeren, en dat nam ik hem natuurlijk niet in ddank af. Bovendien groeide in die jaren mijn afhankelijkheid van drank, waardoor ik minder opschoot dan ik had gewild. Ik legde het werk dus opzij en dacht er voorlopig niet meer aan.Muziek die ik nooit hoorde
Mijn eerste versie bestond uit vier delen: Assembly of the Witches, Satan's Cortège, Black Mass en Sabbath. Je hoort daarin hoe de heksen bijeenkomen, hoe het feest losbarst en hoe het tot een duistere plechtigheid uitgroeit. Toch heb ik dit werk in geen enkele vorm ooit horen spelen. Tijdens mijn leven heeft het nooit in een concertzaal geklonken.Twee nieuwe levens
Helemaal vergeten was ik de muziek niet, want ik gaf haar in 1872 een tweede leven in Mlada, een opera-ballet. Daarvoor bewerkte ik haar voor solisten en koor, maar die partituur is helaas verloren gegaan. Daarna maakte ik er een koorstuk van, de Dream Vision of the Peasant Lad voor mijn opera The Fair at Sorochyntsi. De pianopartituur met zang daarvan is gedateerd op 10 mei 1880.Een vriend ruimt op
Ik overleed in 1881, en mijn werk lag er nog bij als een half opgeruimde werkkamer. Rimsky-Korsakov nam het op zich om er orde in te scheppen en maakte in 1886 een fantasie voor orkest, gebaseerd op de versie uit The Fair at Sorochyntsi. In oktober van dat jaar klonk ze voor het eerst in Sint-Petersburg, in de Kononov Hall. Het publiek was meteen enthousiast, en het stuk werd een blijvende favoriet in de concertzaal.Van wie is dit eigenlijk?
Rimsky-Korsakov gaf het stuk een rustig slot met muziek uit de aria van Gritsko in Sorochintsy Fair. De versie die iedereen kent is dus niet precies wat ik schreef, maar zijn bewerking van mijn laatste behandeling van de muziek. Sommige kenners noemen het zelfs grotendeels een nieuw stuk van hem, en daar valt iets voor te zeggen. Mijn oorspronkelijke versie verscheen pas in 1968 in druk, bezorgd door Georgiy Kirkor.Een geit in Hollywood
In 1940 kreeg mijn muziek een heel nieuw publiek, toen Leopold Stokowski haar bewerkte voor de film Fantasia van Disney. Hij volgde de opbouw van Rimsky-Korsakov, maar koos een orkestklank die dichter bij de mijne ligt. In de film draait alles om Chernobog, de zwarte god uit de Slavische overlevering, die vaak als geit wordt afgebeeld. Daarna volgt Schuberts Ave Maria, en zo gaat de nacht ook in de film over in een rustig slot.---
Zo, nu weet je hoe mijn Night on Bald Mountain ontstond, van een operaplan naar een heksennacht die uiteindelijk een rustig slot kreeg. Heb je genoten van het verhaal achter Night on Bald Mountain? Ik hoop het, want er valt nog veel meer te ontdekken. Ik denk dan aan de latere versies en aan de manier waarop andere musici met mijn muziek aan de slag gingen. Zelf heb ik het stuk nooit horen klinken, dus ik vind het bijzonder dat het nu zoveel luisteraars bereikt. Klik gerust op de links hieronder om verder op ontdekking te gaan in de wereld van Night on Bald Mountain. Misschien hoor je het stuk daarna met heel andere oren.