ROMEO & JULIET VAN PROKOFIEV
'DEATH OF TYBALT'
Romeo and Juliet, Op. 64, ballet in four acts
Ik ben Prokofiev, en in deze uitleg neem ik je mee door het stuk Death of Tybalt uit mijn ballet Romeo & Juliet. Het is een korte scène, maar het verhaal slaat hier om van een zomers geheim naar een noodlottig einde. Ben je benieuwd naar wat er in die paar minuten muziek allemaal gebeurt? Ik ben er om je stap voor stap door de details van Death of Tybalt te leiden, zodat je het duel, de klap en de treurmars straks bewuster hoort. Daarna geef ik je nog een paar manieren om Romeo & Juliet verder te ontdekken.
---
Houd je vast aan de pauken
Voor dit stuk heb je geen enkele voorkennis nodig, je luistert gewoon naar wie er in het orkest het snelst en het hardst aan het woord is. Let om te beginnen op de pauken, de grote trommen die het gevecht van onderaf voortjagen. Let daarna op de cornet, een koperen instrument dat lijkt op een kleine trompet en met een solo boven de drukte uit komt. Meer hoef je niet te doen: volg het tempo, wacht op de zware slagen en blijf luisteren tot de muziek omslaat in iets droevigs.Waarom ik de dood gewoon bij de naam noem
Dit stuk heet Death of Tybalt omdat het precies het moment beschrijft waarop het verhaal van Romeo & Juliet van richting verandert. Het speelt zich af op de ochtend nadat Romeo en Julia in het geheim zijn getrouwd, dus het geluk van de nacht ervoor is nog bijna warm. Dan volgt het gevecht waarin Romeo Tybalt doodt en daarna wordt verbannen. Een titel die zo openlijk zegt wat er gebeurt, leek me eerlijk, want je weet vooraf waar het naartoe gaat en het raakt je daarna toch.Een kettingreactie
De vorm van dit stuk volgt de gebeurtenissen op de voet. Het stuk loopt daarom als een korte reeks taferelen, waarin elk deel voortkomt uit wat er net is gebeurd. Ik onderscheid vier delen: de dans van Mercutio, het razende duel, de zware slagen en de mars die erop volgt. In de volgende alinea's neem ik ze een voor een met je door, dus blijf erbij.Deel 1: Mercutio denkt dat het een dansles is
Het eerste deel begint niet met bloed maar met een grap, want Mercutio maakt van het duel een dans die bijna belachelijk is. De muziek is hier luchtig en speels, zodat je zelf bijna meedoet met de spot. Juist daardoor komt het hard aan wanneer Tybalt hem neersteekt, want de lach is weg voordat je er erg in hebt. Die plotselinge schrik na al die lichtheid is het eerste stukje verhaal dat ik in de muziek vertel.Deel 2: Een duel dat niemand meer kan stilzetten
In het tweede deel wordt het gevecht snel, ruw en bijna panisch, en het blijft maar doorrennen zonder adempauze. Je hoort de pauken stoten en de cornet er in een solo bovenuit schreeuwen. Het is een beetje alsof je een draaimolen aanzet die daarna niemand meer kan vinden om uit te schakelen. Wat je hier vooral hoort is woede die geen tijd krijgt om na te denken, en dat is precies wat Romeo overkomt.Deel 3: Vijftien keer op de deur kloppen
In het derde deel verslaat Romeo Tybalt, en ik heb dat laten klinken als vijftien enorme dreunen van het hele orkest. Tel ze gerust mee, want elke slag valt zwaarder dan je verwacht en laat de ruimte daarna leger achter. De snelle beweging van daarnet valt hier weg, en je merkt dat er geen weg terug meer is. Na de laatste dreun weet je dat dit meer is dan een gewonnen duel: dit is iets wat niemand ongedaan kan maken.Deel 4: De mars na de storm
Het laatste deel is een snijdende treurmars, en het contrast met het razende duel kan nauwelijks groter zijn. Waar eerst alles jaagde, schrijdt de muziek nu langzaam en zwaar voort, alsof het hele orkest de dode begeleidt. Ik laat je hier horen wat dit voor Romeo betekent: hij heeft gewonnen en toch alles verloren, want hij wordt verbannen. Zo loopt het stuk van een grap via woede en schrik naar verdriet, en dat verhaal vertel ik zonder één woord.Nu is het jouw beurt
Nu nodig ik je uit om Death of Tybalt zelf te beluisteren. Druk op play en laat de muziek over je heen komen zonder dat je er iets van hoeft te begrijpen. Denk onderweg misschien terug aan wat we hebben besproken: de pauken, de cornet, de vijftien dreunen en de mars. Ik hoop dat je de reis door mijn Death of Tybalt net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het schreef.---
Zo komt er een einde aan deze luisterwijzer, en ik hoop dat je de muziek nu met andere oren hoort. Het duel duurt maar kort, maar daarna is er voor Romeo en Julia niets meer zoals het was. Vond je het leuk om de luisterwijzer van Death of Tybalt uit Romeo & Juliet te lezen? Er valt in dit ballet nog veel meer te ontdekken dan dit ene gevecht. Ik had eerst een gelukkig einde bedacht, maar later heb ik toch het tragische slot van Shakespeare hersteld. Pas in 1940 klonk het hele ballet voor het eerst in zijn geheel op het toneel van het Kirov Theatre in Leningrad. Daarom nodig ik je uit om op de links hieronder te klikken en verder te luisteren naar mijn Romeo & Juliet. Misschien hoor je dan wel hoe de liefde en de ruzie, die in dit duel zo dicht bij elkaar komen, in de rest van het verhaal steeds opnieuw met elkaar botsen.