Een hommel op hol bij Rimsky-Korsakovs Flight of the Bumblebee
De luistergids
Flight of the Bumblebee
Ik ben Rimsky-Korsakov, en dit is de luistergids bij Flight of the Bumblebee. Je leert hier waar je op moet letten in die onafgebroken stroom van snelle noten, zodat je de hommel van begin tot eind kunt volgen. Probeer daarna de Trainer uit , want daar leren mijn collega-componisten en ik je onze stukken herkennen zodra ze klinken.
---
Volg de hommel, de rest komt vanzelf
Je hoeft voor dit stuk niets van klassieke muziek te weten, want je luistert maar naar één ding: de snelle, kriebelende lijn die bijna nooit stilstaat. Let erop of die lijn omhoog of omlaag glijdt, want daaraan hoor je waar de hommel naartoe wil. Het orkest speelt eromheen en eronder, als een publiek dat zijn adem inhoudt terwijl de hommel zijn ronde doet. Je hoeft dus niet alles te horen, het is genoeg als je die ene zoemende lijn niet kwijtraakt.Een hommel, en echt geen honingbij
De titel komt van de prins zelf, die als hommel naar zijn vader vliegt. Het Russische woord shmel betekent hommel, dus de vertaling met een honingbij klopt niet. Een hommel vliegt zwaar en onvoorspelbaar, en precies die schijnbaar chaotische, steeds veranderende vlucht wilde ik laten horen. Het tussenspel staat in de derde akte, tussen de eerste en de tweede scène, zodat het publiek de reis van de prins niet ziet maar hoort.Geen sonate, geen rondo, wel een tolletje
Over de vorm moest ik even nadenken, want een sonate of een rondo past slecht bij een hommel die nooit rustig gaat zitten. Het werd een perpetuum mobile, één doorlopende stroom van chromatische zestiende noten waar nauwelijks een pauze in zit. Daarom deel ik het stuk hier zelf op in drie stukken: het opstijgen, de wervelende vlucht en het slot. Die loop ik hierna een voor een met je door, zodat je weet waar je bent als de hommel weer van richting verandert.Deel 1: Vleugels uitklappen en gaan
Zodra het stuk begint, zit het tempo er al in, ongeveer 144 tellen per minuut, en dat tempo houdt het hele stuk vol. De stemming is gespannen en nieuwsgierig, want de prins is net in een insect veranderd en weet nog niet goed wat hij ermee kan. Je hoort de lijn de eerste keer omhoog en omlaag kronkelen, nog vrij overzichtelijk, als een voorzichtige proefvlucht. Onthoud dit gevoel goed, want het wordt zo meteen een stuk woeliger.Deel 2: Verdwaald in de toonsoorten
In het middendeel raakt de hommel op volle snelheid het spoor bijster, want de chromatische muziek trekt door verschillende toonsoorten heen. Er worden er drie genoemd, a-mineur, b-mineur en fis-mineur, maar een vaste thuistoon kan ik je niet aanwijzen. Dat past bij de vlucht, want je hebt als luisteraar geen vaste grond onder je voeten en dat maakt de stemming bijna duizelig. Het tempo blijft intussen hetzelfde, en juist daardoor voelt elke bocht scherper aan.Deel 3: Het slot, en dan het applaus
Aan het eind houdt de stroom op en is de reis van de prins voorbij, waarna het verhaal van de opera verdergaat. Het stuk klonk voor het eerst op 3 november 1900 in het Solodovnikov Theatre in Moskou, onder leiding van Mikhail Ippolitov-Ivanov. Het decor ontwierp Mikhail Vrubel, dus de eerste hommel vloog door een flink geschilderd sprookjeslandschap. Luister dus vooral naar hoe de spanning van de vlucht langzaam uit de muziek verdwijnt en het verhaal weer verdergaat.Zet hem aan en zoem maar mee
Nu mag je het zelf beleven: druk op de afspeelknop en laat je meevoeren door de muziek. Denk onderweg even terug aan wat we hebben besproken, aan die ene zoemende lijn, de wisselende toonsoorten en de reis van de prins. Er bestaan volgens een onderzoek uit 2021 meer dan duizend opnamen op Spotify, maar voor het eerst luister je het best naar één versie van begin tot eind. Ik hoop dat je de vlucht van mijn hommel net zo spannend vindt als ik toen ik hem schreef.---
Zo, dat was mijn hommel, van het eerste zoemen tot de laatste snelle noot. Heb je genoten van deze luistergids bij Flight of the Bumblebee? Ik hoop dat je het stuk nu met andere oren hoort, en dat je de kleine prins er voortaan in terugvindt zodra de lijn begint te kriebelen. Toch is er nog veel meer te ontdekken, want een stuk dat zo kort is, blijkt vaak verrassend rijk als je er langer naar luistert. Klik gerust op de links die je hier vindt om verder te verkennen, en neem de hommel mee waar je ook naartoe gaat.