PIANO CONCERTO NO 1 VAN TCHAIKOVSKY
'I. ALLEGRO NON TROPPO E MOLTO MAESTOSO'
Piano Concerto No. 1 in B-flat minor, Op. 23
Ik ben Tchaikovsky, en ik vertel je graag over het eerste deel van mijn Piano Concerto No 1, het Allegro non troppo e molto maestoso. Het is een openingsdeel waar ik nog steeds met veel plezier aan terugdenk, want er zit veel in dat je pas hoort als je er even de tijd voor neemt. Ben je benieuwd naar wat er in dit deel allemaal gebeurt? Ik ga je er stap voor stap doorheen leiden, zodat je de details hoort die je anders makkelijk voorbij laat gaan. Daarna geef ik je nog een paar manieren om Piano Concerto No 1 verder te ontdekken, ook buiten dit eerste deel.
---
Luister met je oren en niet met je agenda
Ik stel voor dat je in dit eerste deel op drie dingen let: de piano, de strijkers en alles wat daartussen gebeurt. De piano is de solist, dus je hoort haar als de ene stem die steeds tegenover het hele orkest staat. De strijkers zingen de brede melodieën, de houtblazers zoals de fluiten en de klarinetten brengen zachtere kleuren, en de hoorns en trompetten geven alles glans. Als je hoort wie wanneer het woord neemt, snap je al de helft van het stuk, en de pauken laten je merken wanneer het menens wordt.Waarom ik er zo'n lange naam op plakte
Allegro non troppo e molto maestoso betekent ongeveer: snel, maar niet te snel, en vooral heel statig. Ik koos die woorden omdat de opening geen sprint is, maar een brede, plechtige stap waarvoor het orkest de ruimte moet krijgen. Daarna volgt Allegro con spirito, en pas dan mag de muziek echt levendiger worden. Zie die lange titel dus als gebruiksaanwijzing: eerst de tijd nemen, daarna pas in beweging komen.Een bouwplan met twee thema's
De vorm kiezen was een avontuur, want ik wilde iets groots maken dat je toch kunt volgen. Het deel draait om twee thema's die elkaar ontmoeten, en niet om één melodie die steeds terugkeert. Eerst komt de plechtige inleiding, dan de twee thema's, dan een middenstuk waarin die thema's flink worden doorgewerkt, en vlak voor het slot een cadens waarin de piano alleen speelt. Ik loop die onderdelen in de volgende paragrafen een voor een met je langs.Gedeelte 1: De deur gaat wijd open
In de inleiding speelt eerst de hoorn zijn vier noten, en daarna zingen de strijkers een brede, warme melodie, terwijl de piano er zware akkoorden onder laat rollen. Het tempo is hier ruim en bedaard, precies zoals de aanwijzing Allegro non troppo e molto maestoso vraagt, en de sfeer is feestelijk en groots. Let erop dat de piano hier eerder begeleidt dan voorop loopt, alsof ze eerst de zaal wil laten wennen. Als de melodie wegebt, schakel ik over naar Allegro con spirito en komt het stuk in zijn eigen toonsoort, bes-mineur.Gedeelte 2: Een straatzanger als gids
Het eerste thema is een Oekraïens volkslied dat ik ooit van een straatzanger hoorde. De piano speelt het met veel veerkracht, en het tempo is nu duidelijk sneller en vol energie. Hoor je hoe de melodie telkens met een kleine draai terugkomt, bijna als een danspas die je meteen kunt nadoen? De sfeer wisselt hier van plechtig naar speels, en daarmee begint het verhaal van het deel echt.Gedeelte 3: Het schuchtere tweede thema
Na al dat vuur laat ik het tweede thema binnenkomen, dat zacht en liefdevol klinkt. Je hoort het eerst in de houtblazers, die het bijna schuchter laten zingen. Het contrast met het eerste thema is groot: daar was het stoer en vol sprongen, hier is het teder en rustig. Juist dat verschil maakt het verhaal interessant, want twee zulke karakters moeten het straks met elkaar zien te vinden.Gedeelte 4: Het middenstuk waar alles door elkaar gaat
In het middenstuk neem ik beide thema's uit elkaar en zet ik ze op nieuwe manieren weer in elkaar. De piano wisselt hier tussen sierlijke loopjes en krachtige dubbele octaven, en het orkest geeft telkens antwoord. De spanning loopt langzaam op, de toonsoorten verschuiven en de stemming schommelt tussen onrust en hoop. Als je hier even meeluistert zonder iets te verwachten, merk je hoe het stuk zich opwindt voordat het weer in rustiger vaarwater komt.Gedeelte 5: Even helemaal alleen
Voor het slot geef ik de piano de cadens, een stuk waarin de solist het podium voor zichzelf heeft. Het is hier opeens heel stil in de zaal, want het orkest zwijgt en alle aandacht gaat naar de vingers van de pianist. De muziek schakelt snel tussen zacht en indrukwekkend, en je hoort wat de piano allemaal in haar eentje kan. Daarna komt het orkest terug en sluit het deel af met een groot, helder gebaar dat de statigheid van het begin weer oproept.Druk op play, de rest komt vanzelf
Nu mag je het eerste deel zelf gaan beluisteren. Druk op play en laat de muziek gewoon over je heen komen, zonder dat je iets hoeft te herkennen. Misschien denk je tijdens het luisteren even terug aan wat we hebben besproken, aan de brede inleiding, de twee thema's en de cadens. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo spannend vindt als ik het vond om het te schrijven.---
Zo sta je aan het einde van het eerste deel, en ik hoop dat je die grote opening nu met andere oren hoort. Het hoofdthema komt van een melodie die ik een straatzanger hoorde zingen, en dat vind ik nog altijd een mooi idee: iets heel eenvoudigs van de straat, midden in een zaal vol orkest. Op 25 oktober 1875 klonk dit werk voor het eerst in Boston, met Hans von Bülow achter de piano. Nikolai Rubinstein, die er eerst zo hard over oordeelde, werd later zelf een warm pleitbezorger van het concert. Muziek heeft soms tijd nodig om zijn plek te vinden, en een luisteraar die er rustig voor gaat zitten helpt daar enorm bij. Heb je genoten van deze luistergids bij I. Allegro non troppo e molto maestoso uit het Piano Concerto No 1? Dit eerste deel is maar het begin, want er valt in het Piano Concerto No 1 nog veel meer te ontdekken. In het tweede deel zingt een fluit een zachte melodie, en in de finale wisselen een Oekraïens lied en een Russisch volkslied elkaar af. Het hele concert duurt ongeveer 35 minuten, dus je hebt na dit deel nog een mooi stuk voor de boeg. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en meer over het Piano Concerto No 1 te ontdekken.