SYMPHONY NO 6 VAN TCHAIKOVSKY
'IV. FINALE ADAGIO LAMENTOSO'
Symphony No. 6 in B minor, Op. 74 ("Pathétique")
Ik ben Tchaikovsky, en ik neem je mee door het laatste deel van mijn Symphony No 6: het IV. Finale Adagio lamentoso. Een finale hoeft voor mij niet luid te zijn, want ik schreef al vroeg dat ik liever een lang uitgesponnen adagio wilde dan een daverend allegro. Daardoor eindigt dit werk bezonnener en stiller dan je misschien zou verwachten. Ben je benieuwd wat er in dit slotdeel allemaal gebeurt? Ik ben er om je door de details van het IV. Finale Adagio lamentoso te leiden, rustig en stap voor stap. Als we daarmee klaar zijn, geef ik je een paar manieren om de rest van Symphony No 6 verder te ontdekken.
---
Eerst je oren, dan je buik
Luister naar dit slotdeel alsof iemand je langzaam iets vertelt waar hij lang over heeft nagedacht, en laat de strijkers daarbij je gids zijn. Zij dragen de klaagzang, dus volg vooral de violen die hoog en dringend zingen en de lage strijkers die daar zwaar onder doorlopen. De koperblazers en de pauken komen pas op de grote momenten naar voren, en dan krijgt de muziek ineens gewicht en donkerte. De houtblazers weven er dunne, treurige lijnen doorheen, een beetje zoals een zachte stem die je in een stille kamer nog net kunt verstaan.Een titel die niet om de hete brij heen draait
Ik noem dit deel Adagio lamentoso, en dat betekent gewoon langzaam en klagend, zodat je meteen weet wat je te wachten staat. In februari 1893 schreef ik aan mijn neef Vladimir Davydov dat ik als slot geen luid allegro wilde, maar een lang uitgesponnen adagio. In mijn schets van het plan noemde ik dit deel de dood, het gevolg van een instorting, en daar past een klaagzang veel beter bij dan een vrolijk vuurwerk. Mijn broer Modest bedacht de ondertitel Pathétique, die ik graag aanvaardde, en let op: het Russische woord betekent vol pathos en gevoel, dus niet zielig in de zin waarin we dat woord vandaag gebruiken.Een vorm zonder haast
Bij het kiezen van de vorm voor dit slot heb ik lang gezocht, want ik wilde geen stormachtige finale zoals je die van een symfonie gewend bent. Wat ik uiteindelijk maakte is een uitgestrekt langzaam deel in b-mineur, dat in drieën uiteenvalt: eerst een neerwaartse beweging, dan een opbouw naar een hoogtepunt en tot slot een lange, trage uitdoving. Ik laat de muziek dus niet van onderwerp naar onderwerp springen, maar als een golf opkomen en weer wegtrekken, zoals een zucht die steeds dieper wordt. In de volgende paragrafen loop ik die drie stukken een voor een met je door, zodat je precies weet waar je bent als de muziek van kleur verandert.Sectie 1: Een trap die alleen naar beneden gaat
Het deel begint met dalende toonladders in b-mineur, alsof de muziek zich bij elke stap verder laat zakken. Het tempo is traag en de maat is rustig en gelijkmatig, zodat je elke stap bijna kunt tellen. De stemming is die van iemand die tegen zijn zin merkt dat hij niets meer kan tegenhouden. Let goed op deze eerste klanken, want ze leggen de toon voor alles wat daarna komt.Sectie 2: Even reiken naar het licht
In het middenstuk verandert de stemming, want hier wordt de klaagzang een verlangen dat steeds sterker aanzwelt. De melodie klimt omhoog, het geluid van het orkest wordt voller, en je hoort hoe de muziek zich uitstrekt naar iets wat net buiten bereik blijft. Dit is het hoogtepunt van het verlangen, en daarna zakt de spanning weer weg alsof de kracht op is. Als je op één plek goed wilt opletten, dan is het hier, want de overgang van reiken naar loslaten is het hart van dit deel.Sectie 3: De stilte krijgt het laatste woord
Het slot is een lange, trage uitdoving waarin de muziek steeds zachter en lager wordt. Er komt geen applaus uitlokkend slotakkoord, want ik laat de klank langzaam wegebben tot er bijna niets meer overblijft. Dat is bewust, want ik wilde geen triomf maar een stilte die iets zegt. Wacht dus na de laatste klank nog even met bewegen, want die stilte hoort er nog bij.Nu mag jij op play drukken
Dan nodig ik je nu uit om dit slot zelf te beleven, dus zet de muziek aan en laat je erdoor meenemen. Denk onderweg aan wat ik je verteld heb: de dalende toonladders, het verlangen dat oploopt en de uitdoving aan het eind. Bij de eerste uitvoering in Sint-Petersburg was het publiek volgens mij nogal verbijsterd, maar ik was zelf trots op wat ik had gemaakt. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo intens ervaart als ik toen ik het schreef.---
Zo, nu heb je het laatste deel van mijn symfonie van begin tot eind beluisterd. Ik wilde niet eindigen met een luid allegro, maar met een lang, langzaam Adagio dat bijna ongemerkt wegsterft. Misschien blijft die stilte aan het slot nog even in je hoofd hangen, en dat vind ik helemaal niet erg. Wat ik er zelf precies mee bedoelde, heb ik nooit verteld, dus je mag er gerust je eigen betekenis in horen. Vond je het fijn om meer te leren over de luistergids bij IV. Finale Adagio lamentoso uit Symphony No 6? Er valt in Symphony No 6 nog veel meer te ontdekken, van de eerste noot van de fagot tot de laatste zucht van de strijkers. Klik dus gerust op de links hieronder om verder te lezen en te luisteren naar Symphony No 6. Neem er de tijd voor, want deze muziek wordt mooier naarmate je er vaker rustig naar terugkeert.