SYMPHONY NO 6 VAN TCHAIKOVSKY
'I. ADAGIO, ALLEGRO NON TROPPO'
Symphony No. 6 in B minor, Op. 74 ("Pathétique")
Ik ben Tchaikovsky, en ik neem je graag mee door het eerste deel van mijn Symphony No 6, het Adagio, Allegro non troppo. Misschien vraag je je al af wat er in die eerste minuten eigenlijk gebeurt, en ben je benieuwd naar de uitleg bij dit deel? Ik ben er om je stap voor stap langs alle details van het Adagio, Allegro non troppo te leiden, zodat je hoort hoe de muziek is opgebouwd en waarom ze zo rustig begint. Daarna geef ik je nog een aantal manieren om verder te ontdekken wat er in mijn Symphony No 6 te beleven valt.
---
Luisteren met je oren en je buik
Luister naar dit deel niet als naar een liedje met een refrein, maar als naar iemand die je rustig vertelt wat hij lang heeft opgespaard. Let eerst op de strijkers, want zij zingen de lange, zwoegende melodieën en dragen het grootste deel van het verhaal. Zodra de hoorns, de trombones en de tuba invallen, wordt de muziek zwaarder, en de pauken rollen daaronder als een donderslag in de verte. De fluiten, hobo's en klarinetten brengen lichtere kleuren ertussen, dus houd bij elke overgang je oren open voor een plotselinge omslag van gevoel.Een naam met een gebruiksaanwijzing
De aanduiding Adagio, Allegro non troppo vertelt je al hoe dit deel zich gedraagt: eerst langzaam en daarna levendig, maar niet te. Dat 'niet te' meende ik serieus, want ik wilde dat de muziek wel opveert zonder ooit helemaal los te barsten. De hele symfonie heette bij mij eerst gewoon Programme Symphony, tot mijn broer Modest de ondertitel Pathétique voorstelde, en die heb ik graag aangenomen. Let wel op, want dat woord betekent in het Russisch vol passie en gevoel en dus niet 'zielig', zoals het Engelse 'pathetic' kan doen denken.De bouwtekening van een storm
Voor dit deel koos ik de sonatevorm, en dat was een avontuur op zich, want ik wilde de vaste regels volgen zonder dat de muziek op rolletjes ging lopen. In zo'n vorm krijg je eerst twee thema's die elkaars tegenpool zijn, daarna worden ze uit elkaar getrokken en op de proef gesteld, en ten slotte keren ze terug. Hier loop ik de vijf onderdelen alleen even langs: de langzame inleiding, het eerste thema, het tweede thema, het stormachtige middenstuk en de terugkeer met de afsluiting. In de paragrafen hierna duik ik in elk onderdeel afzonderlijk, dus je hoeft nu nog niets te onthouden.Onderdeel 1: Eerst even diep ademhalen
Het deel begint in b-mineur en in een tempo waarin niemand iets af te leggen heeft, in 4/4 maar zonder dat je veel van een vaste puls merkt. Eerst klinkt de fagot alleen, en de lage stemmen houden de sfeer donker en gedempt, alsof de muziek nog moet besluiten of ze wel wil beginnen. Let op die sombere kleur, want ze verdwijnt niet als het tempo straks omhoog gaat. Dit is de rust voor de duik, en juist daardoor merk je later hoeveel onrust er in de rest van het deel zit.Onderdeel 2: De haast begint, maar niet te
Dan komt het Allegro non troppo, en de muziek krijgt de vaart van iemand die ijsberend op nieuws zit te wachten. De strijkers jagen elkaar op met korte, onrustige motieven, en het blijft in b-mineur, dus echt opgelucht word je niet. Het tempo is levendig, maar nergens wild, want dat 'niet te' in de aanduiding houdt alles netjes onder spanning. Je hoort hier het eerste thema dat het hele deel draagt, dus probeer het goed in je oren te prenten.Onderdeel 3: Een melodie die uit Carmen komt aanwandelen
Na al die onrust verschijnt het tweede thema, een zingende melodie die je zo weer wilt horen. Het lijkt zelfs op de 'Flower Song' uit Carmen van Bizet, dus als je die kent, zul je misschien even glimlachen. De stemming wordt warmer en teerder, bijna alsof iemand een hand op je schouder legt na een zware dag. Houd die troost vast, want ze blijft niet lang, en dat verschil met wat eraan voorafging is precies waar het mij om ging.Onderdeel 4: De fuga die zijn tanden laat zien
In het middenstuk breek ik de thema's open, en de muziek wordt daar van klagend ronduit woedend. Midden in dat geweld zit een fuga met de aanduiding 'feroce', wat 'woest' betekent, en een fuga is een soort achtervolging waarin de ene stem begint en de volgende er meteen achteraan rent. Hoor je hoe de instrumenten elkaar op de hielen zitten, met koper en pauken die de spanning verder opdrijven? Dit is het hoogtepunt van de strijd in dit deel, en na afloop weet je pas goed hoe fragiel dat tweede thema was.Onderdeel 5: Terug naar huis, maar niet meer dezelfde
Als de storm gaat liggen, keren de thema's terug, en je herkent ze meteen, al klinken ze nu vermoeider en gewogener. Dit deel citeert ook een orthodox gezang voor de doden, dus luister of je ergens een plechtige, bijna kerkelijke toon opmerkt. Tegen het einde zakt de muziek tot rust, alsof iemand na een lange dag het licht uitdoet. Zo laat ik je achter voor het volgende deel, met het gevoel dat er veel is gezegd en nog lang niet alles.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf ervaren: druk op play en laat de muziek over je heen komen. Houd tijdens het luisteren in je achterhoofd wat we hebben besproken, van de zingende strijkers tot de woeste fuga. Je hoeft niets te begrijpen om het te voelen, want dat is ook precies mijn bedoeling geweest. Ik hoop dat je de reis door dit eerste deel van mijn symfonie net zo spannend vindt als ik het vond om het te schrijven.---
Hiermee sluit ik de luistergids van het eerste deel af. Ik hoop dat je er met plezier doorheen bent gegaan en dat je de fagot, de zware klanken en de plotselinge omslagen nu net iets bewuster hoort. Vond je het leuk om meer te leren over de luistergids van I. Adagio, Allegro Non Troppo uit Symphony No 6? Een eerste deel is maar het begin van een verhaal, en wie het een tweede keer hoort, ontdekt vaak dingen die eerst langs hem heen gingen. Er wacht in Symphony No 6 nog veel meer om te ontdekken. Na dit deel volgen er nog drie, en het laatste is geen luid slot maar een Adagio dat zachtjes uitdooft. Het hele werk duurt zo'n 45 tot 50 minuten, dus je kunt er rustig een avond voor uittrekken. Klik gerust op de links hieronder om verder in Symphony No 6 te duiken. Neem er de tijd voor, want deze muziek heeft het meest aan een luisteraar die niet op de klok kijkt.