SYMPHONY NO 6 VAN TCHAIKOVSKY
DE ACHTERGROND
Symphony No. 6 in B minor, Op. 74 ("Pathétique")
Ik ben Tchaikovsky, en ik ga je vertellen hoe mijn Symphony No 6 is ontstaan. Als ik aan die muziek terugdenk, merk ik dat het verhaal erachter bijna net zo bijzonder is als de noten zelf. Ben je benieuwd naar het verhaal achter Symphony No 6? Dan neem ik je er graag doorheen, stap voor stap, langs alles wat eraan voorafging. Je hoeft niets van klassieke muziek te weten, een beetje nieuwsgierigheid is genoeg. En als het verhaal verteld is, geef ik je nog een aantal manieren om Symphony No 6 zelf verder te verkennen.
---
Eerst de prullenbak in
In de herfst van 1892 was ik al aan een symfonie begonnen, maar die was nog maar gedeeltelijk georkestreerd toen ik hem liet vallen. Ik heb hem vernietigd, en daarmee was de weg vrij voor een nieuw begin. Het klinkt hard, maar ik denk dat een componist soms net zo goed moet kunnen weggooien als schrijven. Uit die lege tafel groeide de symfonie waar ik nu over vertel.Een raadsel met een strik erom
In februari 1893 schreef ik mijn neef Vladimir Davydov over een symfonie met een programma dat voor iedereen een raadsel zou blijven. Ik wilde dus wel dat er iets achter de muziek zat, maar ik wilde niet zeggen wat. Dat heb ik ook nooit gedaan, en daarom wordt er nog altijd over gegist. Wie het antwoord zoekt, kan het beste gewoon naar de muziek zelf luisteren.Een zomer in Klin
De schetsen maakte ik in februari en maart van 1893. In juli en augustus zat ik in Klin om alles voor het orkest uit te werken. Het is een symfonie in b-mineur, opus 74, en ik heb hem opgedragen aan Vladimir Davydov. Een neef die de aanleiding was voor zoveel geheimzinnigheid verdiende wel een opdracht.Een titel die iets anders betekent
Eerst noemde ik het werk gewoon mijn Programmasymfonie, wat nogal droog klinkt voor zoveel gevoel. Mijn broer Modest kwam met de ondertitel Pathétique, en ik vond dat een goed idee. Let wel op, want het gaat niet over iets zieligs: het Russische woord betekent vol hartstocht en emotie. Wie bij die titel aan een treurig hoopje mens denkt, zit er dus helemaal naast.Vier hoofdstukken in één avond
Een symfonie bestaat uit delen, en je kunt ze zien als hoofdstukken van een boek: elk heeft een eigen sfeer, en tussen twee hoofdstukken houdt het orkest even stil. Het eerste deel begint met een Adagio en gaat dan over in een Allegro non troppo in b-mineur, en het tweede deel is een sierlijk Allegro con grazia in D-majeur. Het derde deel, Allegro molto vivace in G-majeur, klinkt als een opgewonden mars die nergens echt naartoe hoeft. Het vierde deel is een Adagio lamentoso in b-mineur, een langzaam klaaglied waar het hele werk naartoe beweegt.Het leven in vier stappen
In mijn schets stond dat het wezen van deze symfonie het Leven is. Het eerste deel moest vol hartstocht, vertrouwen en dorst naar leven zijn, en aan het eind van het verhaal stond de dood, als gevolg van een ineenstorting. Daarom schreef ik in mijn brief dat de finale geen luid allegro zou worden, maar een lang uitgesponnen adagio. Je hoort hoe de muziek daar met dalende toonladders en een hoogtepunt van verlangen langzaam wegebt, in plaats van met een daverend slotakkoord te eindigen.Een lied voor de doden en een bloemetje uit Carmen
In het eerste deel heb ik een orthodox gezang voor de doden verwerkt, al hoor je dat pas als je ernaar zoekt. Het tweede thema doet denken aan het Flower Song uit Bizets Carmen, wat een mooie en ongedwongen tegenhanger is van al die zwaarmoedigheid. Daarna wordt het midden van het deel opeens woest, met een fuga die ik met feroce heb gemarkeerd. Dat is zo ongeveer de muzikale versie van een rustig gesprek dat ineens in ruzie overgaat.Wat er allemaal op het podium staat
Voor deze symfonie heb ik een flink orkest nodig, met onder meer drie fluiten, drie trombones en een tuba. Voor de donkere, zware momenten heb ik ook een grote trom en een tam-tam ingezet, en die laatste klinkt als een klok die ergens ver weg wordt geslagen. Het geheel duurt tussen de vijfenveertig en vijftig minuten. Dat is lang genoeg om een heel verhaal te vertellen, en kort genoeg om niet te gaan verlangen naar een pauze.Een première met fronsende gezichten
In oktober 1893 dirigeerde ik zelf de première in Sint-Petersburg, op het eerste symfonieconcert van de Russische Muziekvereniging. Het publiek reageerde, zoals ik zelf schreef, met enige verbijstering. Ook de critici reageerden bij de première ingetogen. Ik was er zelf echter trots op, en ik ben dat ook gebleven.Wat er daarna gebeurde
Negen dagen na de première, op 6 november 1893, overleed ik. Dat heeft het verhaal over deze symfonie voorgoed gekleurd, want sommige mensen zagen er een afscheidsbrief in. Bewezen is dat niet, en de musicoloog David Brown noemde die theorie zelfs klinkklare onzin, terwijl de oorzaak van mijn dood in de bronnen niet echt wordt vastgesteld. Het werk werd kort daarna opnieuw uitgevoerd, en het gaat sindsdien gewoon door.---
Als ik terugkijk op de weg naar deze symfonie, voel ik vooral rust. Bij de première in Sint-Petersburg in oktober 1893 merkte ik enige verwarring in de zaal, maar ik was zelf trots op wat ik had geschreven. Misschien hoort dat wel bij een werk dat zijn geheim bewaart: je hebt het niet na één keer luisteren helemaal doorgrond. Het laatste deel dooft langzaam uit, maar ik hoop dat jouw nieuwsgierigheid juist blijft branden. Heb je genoten van het verhaal achter mijn Symphony No 6? Er valt namelijk nog veel meer te ontdekken over Symphony No 6, bijvoorbeeld hoe elk van de vier delen in elkaar zit en waar je tijdens het luisteren op kunt letten. Klik gerust op de links hieronder om verder te lezen en te luisteren. Ik ben benieuwd wat je hoort als je daarna de muziek nog een keer opzet.