PIANO CONCERTO NO 21 VAN MOZART
DE ACHTERGROND
Piano Concerto No. 21 in C major, K. 467
Ik ben Mozart, en ik vertel je graag het verhaal achter mijn Piano Concerto No 21. Een verhaal draagt een stuk muziek vaak al een tijd met zich mee, voordat je de eerste noot hoort. Ben je benieuwd naar de achtergrond van dit concert? Ik loop met je mee en wijs je onderweg de plekken aan die het waard zijn om even bij stil te staan. Als het verhaal verteld is, geef ik je daarna een aantal manieren om dit concert zelf verder te verkennen.
---
Pal na de donkere broer
Ik schreef mijn Piano Concerto No 21 in C-majeur, en in mijn eigen catalogus staat het onder K. 467. Op 9 maart 1785 was het in Wenen klaar, precies vier weken na het concert in d-mineur, K. 466. Die twee zijn dus bijna achter elkaar ontstaan, als een sombere film en meteen daarna een zonnig vervolg. Je hoort dat ook: waar het d-mineur-concert donker kleurt, straalt dit concert in C-majeur veel meer.Een druk baasje in Wenen
In die tijd stond ik op het hoogtepunt van mijn roem in Wenen. Mijn pianoconcerten schreef ik vooral om mijn eigen loopbaan als uitvoerder te dragen. In 1784 maakte ik er zes en in 1785 kwamen er nog drie bij. Dat is een tempo waar de meeste mensen alleen al van kijken moe van worden.Vader op bezoek, kopiist in paniek
Mijn vader Leopold was begin 1785 in Wenen toen dit concert af kwam. De eerste uitvoering was volgens de meeste bronnen op 10 maart 1785 in het Burgtheater, en ik speelde zelf de pianopartij. Leopold schreef dat de kopiist nog druk aan het werk was toen wij aankwamen. Ik had zelfs geen tijd meer om het rondo, het laatste deel, door te spelen.Verbazend moeilijk
Mijn vader noemde het concert verbazend moeilijk. Dat is een opmerkelijk compliment van iemand die in zijn leven al heel wat noten had gezien. De solist heeft dan ook weinig momenten om rustig adem te halen. Ik speelde het zelf, dus ik wist heel goed wat mijn eigen vingers aankonden.Drie gangen, één maaltijd
Een concert is opgedeeld in delen, die we bewegingen noemen, en je kunt ze zien als de gangen van een diner: ze horen bij elkaar, maar elk smaakt anders. Het eerste deel is een Allegro maestoso, snel en statig, het voorgerecht dat meteen laat merken dat er iets bijzonders komt. Het tweede deel is een Andante, een rustig, wandelend tempo, het moment waarop je achteroverleunt en even niets hoeft te zeggen. Het derde deel is een Allegro vivace assai, levendig en vlug, het dessert, zodat het geheel verloopt van snel naar langzaam naar snel.Een wolkje boven de zonnige zaal
Midden in het eerste deel, in het gedeelte waar ik met mijn thema's aan de slag ga, laat ik een thema in e-mineur opduiken. De muziek schuift dan gaandeweg van donker naar licht, alsof er even een wolk voor de zon trekt. Zo'n schaduw maakt de zon daarna extra mooi. Ik laat die wisselingen graag horen, want ze houden een lang stuk levendig.Even geen orkest
Een cadens is een stukje waarin het orkest zwijgt en de solist helemaal alleen mag schitteren. Aan het eind van het eerste en het laatste deel laat ik die plek bewust open voor de pianist. Mijn eigen cadens voor het eerste deel is verloren gegaan, dus pianisten spelen tegenwoordig een andere. Zo krijgt elke uitvoering iets eigens, een beetje als een handtekening onder een brief.Opera in de concertzaal
Het laatste deel is een rondo, wat betekent dat dezelfde vrolijke melodie steeds terugkeert, zoals het refrein van een lied. Ik schreef het in de stijl van de opera buffa, de komische opera, waarin alles draait om kwinkslagen en snelle antwoorden. Solist en orkest roepen en antwoorden elkaar, alsof twee personages op het toneel elkaar steeds in de rede vallen. Na de cadens klinkt nog één keer het hoofdthema, en dan is het feest voorbij.Een film maakt mijn Andante beroemd
In 1967 gebruikte de Zweedse film Elvira Madigan mijn Andante, in de opname van Géza Anda. De film vertelt het ware verhaal van een Deense koorddanseres en haar getrouwde Zweedse officier, die in 1889 samen stierven. Sindsdien noemt men het concert ook wel het Elvira Madigan-concert. Die bijnaam komt dus niet van mij, want ik leefde lang voor die film.Van Wenen naar de hitlijsten
In 1972 had Neil Diamond een hit met "Song Sung Blue", en dat nummer is gebouwd op het thema van mijn Andante. Wie dat liedje kent, kent mij dus al een beetje, ook zonder het te weten. Het laat zien hoe ver een melodie kan reizen, van een Weense concertzaal naar de radio. Ik vind het een mooi idee dat iets wat ik in 1785 opschreef, nog steeds in iemands hoofd kan blijven hangen.---