Zwaar op de hand bij de Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique" van Beethoven
II. Adagio cantabile
Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik ga je het deel II. Adagio cantabile uitleggen. Je hoort een zingende melodie in As-groot die drie keer terugkomt, en je merkt hoe rustig en vertrouwd ze telkens klinkt nadat de muziek ertussen even is uitgeweken. Mijn collega-componisten en ik leren je op deze site ook om onze stukken te herkennen wanneer je ze hoort, dus probeer het gerust zelf via de Trainer .
---
Eén piano en een luisterstoel
Dit deel speel ik, net als de rest van de sonate, helemaal alleen op de piano, dus je hoeft niet naar een orkest te zoeken. Luister vooral naar de rechterhand, want die zingt de melodie. De linkerhand speelt eronder de zachte begeleiding, een kussen waarop die melodie kan rusten. Meer hoef je niet te doen dan af te wachten tot de melodie terugkomt, want dat gebeurt drie keer, en na de tweede keer ken je haar al als een oude bekende.Waarom ik dit deel zingend noemde
Met Adagio cantabile vraag ik de pianist om langzaam te spelen en de melodie te laten zingen, alsof er een stem in de piano zit. Een piano is geen zanger, dus de pianist moet de lijn zo vloeiend spelen dat je dat verschil bijna vergeet. Na de onrust van het eerste deel in c-klein wilde ik je een plek geven om tot rust te komen. In mijn tijd betekende het woord pathétique ontroerend, en nergens klinkt dat zachter dan hier.Een rondo zonder omwegen
Het kiezen van de vorm was een avontuur op zich, maar uiteindelijk koos ik voor een eenvoudig rondo en niet voor de sonatevorm. In een rondo komt dezelfde melodie steeds terug, zoals het refrein van een liedje, met telkens iets anders ertussen. Hier staat die melodie in As-groot en hoor je haar drie keer, met twee uitstapjes ertussen: het eerste in f-klein en Es-groot, het tweede in as-klein en E-groot. Dat levert vijf onderdelen op, en die loop ik in de volgende alinea's een voor een met je langs.Onderdeel 1: De melodie stelt zich voor
Het deel begint in As-groot met de melodie waar alles om draait, rustig en zingend in de rechterhand. Er gebeurt in het begin niets spectaculairs, en dat is precies de bedoeling. Ik wil dat je dit thema goed leert kennen, want je gaat het nog twee keer horen. Neem er dus de tijd voor, en onthoud vooral hoe warm en vanzelfsprekend het klinkt.Onderdeel 2: Een wolkje voor de zon
Na de eerste melodie verandert de sfeer: het eerste uitstapje begint in f-klein. Die toonsoort geeft de muziek een donkerder, wat weemoediger kleur, alsof er een herinnering opkomt. Daarna trekt het weer open en bereikt de muziek Es-groot, dat lichter en vriendelijker klinkt. Je voelt dat we even van huis zijn, maar dat het nergens echt onrustig wordt.Onderdeel 3: Hallo, daar ben ik weer
Dan keert de melodie terug in As-groot, en je herkent haar meteen. Na het uitstapje klinkt ze bijna als thuiskomen, want je hebt inmiddels gehoord wat er buiten de deur gebeurt. De sfeer is weer kalm en zingend, net als in het begin. Dit is de tweede keer dat je haar hoort, en wie goed oplet merkt dat vertrouwde muziek een stuk mooier wordt als je er even van weg bent geweest.Onderdeel 4: Het verste hoekje van het huis
Het tweede uitstapje gaat verder weg dan het eerste, naar as-klein en E-groot. As-klein is de donkere variant van de toonsoort waarin we begonnen, en E-groot ligt nog een stuk verder van As-groot af. Hier hoor je het meest spanning van het hele deel, en de muziek maakt een bewogener indruk dan daarvoor. Maar juist doordat we zo ver zijn gegaan, wordt de weg terug naar de melodie extra welkom.Onderdeel 5: Afscheid met een glimlach
Voor de derde en laatste keer klinkt de melodie in As-groot. Je kent haar nu goed genoeg om mee te neuriën, en dat mag gerust. Na alle uitstapjes voelt ze nu vertrouwd en vredig, als een gesprek dat rustig wordt afgerond. Zo sluit het deel zacht en tevreden af, en dat is precies waarom het zo lang in je hoofd blijft zitten.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf beleven: druk op afspelen en laat de muziek over je heen komen. Het duurt ongeveer vijf minuten, dus je hebt er geen hele middag voor nodig. Denk tijdens het luisteren nog even aan wat ik je heb verteld, en tel mee hoe vaak de melodie terugkomt. Ik hoop dat je de reis door mijn Adagio cantabile net zo ontroerend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je er plezier in hebt gehad om samen met mij het Adagio cantabile uit mijn Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique" te beluisteren. Misschien merk je nu dat die ene zingende melodie in As-groot blijft hangen, ook als de laatste noot allang is weggestorven. Zo'n rustig deel vraagt niet om kennis vooraf, alleen om een paar minuten aandacht en een stoel waar je even kunt blijven zitten. Er valt in deze sonate nog veel meer te ontdekken, want ik heb het Adagio omringd met twee delen die er heel anders uitzien. Het Rondo: Allegro laat bijvoorbeeld de melodie van dit tweede deel op een andere manier terugklinken, en dat is een mooie reden om er daarna naar te luisteren. Klik gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat deze sonate nog te vertellen heeft. Misschien hoor je het Adagio cantabile de volgende keer weer net een beetje anders.