Zwaar op de hand bij de Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique" van Beethoven
I. Grave – Allegro di molto e con brio
Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik ga je het deel I. Grave – Allegro di molto e con brio uitleggen. Je hoort hoe de statige Grave plotseling omslaat in een voortjagend Allegro, en juist dat contrast tussen zwaarte en vaart maakt dit deel zo meeslepend. Samen met mijn collega-componisten leer ik je op deze site onze stukken herkennen zodra ze klinken, en dat mag je meteen in de Trainer proberen .
---
Eén piano, twee handen, geen verstoppertje
Dit deel speel ik helemaal alleen op de piano, dus je hoeft geen orkest te zoeken dat er niet is. Luister vooral naar wat de twee handen elk doen: de linkerhand zorgt voor het zware, trillende fundament, en de rechterhand zingt, roept of rent daarbovenop. Kijk bij het eerste luisteren niet naar de details, maar volg alleen of het stuk zwaar is of juist vooruitschiet. Dat wisselen tussen die twee stemmingen is het verhaal van dit hele deel, en je hoort het al na een paar seconden.Twee opschriften, twee gezichten
De titel van dit deel bestaat uit twee aanwijzingen voor de pianist: eerst Grave, daarna Allegro di molto e con brio. Grave vraagt om ernst en gewicht, en met Allegro di molto e con brio zeg ik dat het daarna heel snel moet, met vuur. De bijnaam Pathétique past daar precies bij, want in mijn tijd betekende dat woord iets wat je raakt en je gevoel in beweging zet. Ik wilde dus geen mooi, beleefd begin, maar een deel dat je meteen bij de keel pakt.Een bouwtekening met een verrassing
Dit deel heeft de sonatevorm, in c-klein, met een alla breve-maat van twee tellen die het tempo ruim laat doorlopen. Normaal begint zo'n opbouw meteen met het hoofdthema, maar ik zet er eerst een langzame inleiding voor. Daarna komen een eerste groep thema's, een middenstuk waarin ik met die thema's ga spelen, en een terugkeer waarin alles weer thuiskomt. Ik loop de onderdelen hierna één voor één met je door, en je zult merken dat die inleiding later nog een keer terugkomt.Onderdeel 1: De zaal valt stil
Het Grave opent met zware akkoorden in c-klein die ik bewust laat nagalmen. Tussen die akkoorden laat ik stiltes vallen, en kleine, aarzelende motieven proberen daar iets tegenin te zetten. Het tempo is hier heel traag, zodat je elke noot kunt voelen voordat de volgende komt. Dit is de belofte van een storm, en wie dat voelt, luistert de rest van het deel al met andere oren.Onderdeel 2: Het startschot
Dan breekt het Allegro di molto e con brio los, en het eerste thema schiet als een raket omhoog over twee octaven. Onder die opgaande lijn trilt de linkerhand in octaven, zodat het lijkt alsof de grond zelf onrustig is. Het tempo ligt nu veel hoger dan in de inleiding, maar de toonsoort blijft c-klein, en daardoor blijft de stemming donker en gespannen. Van rust is hier geen sprake meer, en dat is precies de bedoeling.Onderdeel 3: Even ademhalen, maar niet te veel
Het tweede thema is zangeriger, met versieringsnootjes en handen die over elkaar heen kruisen. Je zou hier een lichte, vriendelijke majeurklank verwachten, maar ik zet het thema in es-klein, en dat houdt de droefheid vast. Pas in het derde thema schuift de muziek door naar Es-groot, en komt er even wat licht in de kamer. Zo zit er in dit korte stuk al een hele reis van somber naar hoopvol, al blijft de spanning onder de oppervlakte voelbaar.Onderdeel 4: Terug naar het begin, maar dan anders
In het middenstuk begin ik in g-klein en trek ik de muziek verder naar e-klein, zodat je als luisteraar de weg kwijt kunt raken. Dan keert opeens het Grave terug, met dezelfde zware akkoorden waarmee ik begon. Het is een idee dat Haydn al kende, maar ik wilde het verder doortrekken dan hij deed. Door die langzame stem midden in het snelle deel terug te halen, laat ik horen dat de stilte van het begin nooit echt weg was.Onderdeel 5: Thuiskomen met een omweg
In de terugkeer hoor je de bekende thema's opnieuw, maar het tweede thema verschijnt nu in f-klein. Pas daarna keert de muziek terug naar c-klein, de toonsoort waarin het allemaal begon. Dat voelt als thuiskomen, maar dan wel in een huis waar het nog niet helemaal rustig is. Zo blijft de spanning van het eerste moment tot het einde van het deel bestaan.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf beleven: zet de muziek aan en laat je meevoeren. Denk tijdens het luisteren even terug aan wat ik je verteld heb, aan die zware akkoorden, de opstijgende raket en de terugkeer van het Grave. Je hoeft niets te herkennen om het mooi te vinden, want je oren doen het meeste werk vanzelf. Ik hoop dat je dit deel net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het schreef.---
Hopelijk heb je met plezier gelezen en geluisterd naar dit eerste deel, het Grave – Allegro di molto e con brio uit mijn Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique". Wat mij betreft hoor je het nu met andere oren dan toen je begon. Je weet nu dat de zware, trage akkoorden en de snelle, onrustige muziek bij elkaar horen. Je weet ook dat de inleiding niet zomaar verdwijnt, want ze komt later in het deel nog een keer terug. Misschien merk je daardoor bij een volgende keer luisteren dat het deel niet alleen heftig is, maar ook precies is opgebouwd. Toch is dit maar een deel van het verhaal. Mijn sonate heeft drie delen, en de twee andere hebben een heel eigen karakter. Na dit stormachtige begin volgt het Adagio cantabile, waarin een zingende melodie centraal staat. Daarna komt het Rondo: Allegro, dat het geheel met veel nadruk afsluit. Er is dus nog genoeg te ontdekken, ook over de manier waarop de drie delen met elkaar verbonden zijn. Wil je verder kijken, klik dan gerust op de links die je hier op de pagina vindt. Ze brengen je dichter bij de rest van deze sonate en bij de muziek van mijn collega-componisten. Wat vond jij het mooiste moment van dit eerste deel? Neem dat gerust mee als je het stuk nog eens van begin tot eind beluistert.