Zwaar op de hand bij de Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique" van Beethoven
III. Rondo: Allegro
Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik ga je het deel III. Rondo: Allegro uitleggen. Je hoort hoe het hoofdthema in c-klein steeds terugkeert en doet denken aan het tweede thema uit mijn eerste deel, zodat de drie delen van deze sonate één geheel vormen. Hoor je dit slotdeel later ergens terug, dan helpen mijn collega-componisten en ik je op deze site om het te herkennen, dus probeer het in de Trainer .
---
Twee handen en een stevige vloer
In dit slotdeel luister je naar niemand anders dan de pianist, en vooral naar wat de twee handen elk doen. De rechterhand zingt het thema, een melodie die zo eenvoudig is dat je haar na één keer horen al kunt neuriën. De linkerhand loopt daaronder mee en geeft het geheel een vaste ondergrond. Let ook op de plotselinge, felle accenten, sforzando's noem ik ze, want die geven het stuk iets van een vuist op tafel.Waarom dit een rondo is, en waarom het snel gaat
Met Rondo bedoel ik dat een vertrouwd thema steeds terugkomt, tussen allerlei uitstapjes door. Met Allegro vraag ik de pianist om levendig te spelen, zonder dat het een wedstrijd wordt. Die twee woorden samen beloven je een melodie die je telkens opnieuw begroet, zoals je een buurman groet die elke dag langs je raam loopt. Na twee zware delen wilde ik de sonate laten eindigen met een deel dat je snel leert kennen en dat je in beweging houdt.Een rondo met een sonate erin
De vorm van dit deel was een avontuur op zich, want ik koos voor een sonate-rondo. Dat betekent dat het een rondo is, met een thema dat steeds terugkeert, maar dat het ook iets van de ordening van een sonate meeneemt. Het hele deel staat in c-klein, in cut time, en de uitstapjes gaan naar Es-groot, As-groot en C-groot. Ik loop ze in de volgende gedeelten één voor één met je door, zodat je weet waar je bent als je ze hoort.Gedeelte 1: Het thema stelt zich voor
Ik begin in c-klein met een thema dat zacht en een beetje weemoedig klinkt. Het lijkt op het tweede thema uit het eerste deel, alsof ik een oude bekende in een andere jas laat terugkomen. Het tempo is Allegro, levendig maar niet gejaagd, en door de cut time voel je twee brede tellen in elke maat. Onthoud dit thema goed, want het is de vaste gast van dit hele deel.Gedeelte 2: Het eerste raam gaat open
Na het thema schuif ik door naar Es-groot, en daar wordt het ineens lichter. De melodie klinkt vriendelijker en de spanning van het begin zakt een stukje weg. Het tempo blijft Allegro, maar de stemming verschuift van somber naar luchtig. Dit is het eerste van drie uitstapjes buiten de sfeer van c-klein, en het laat horen dat dit deel meer kanten heeft dan je verwachtte.Gedeelte 3: Thuiskomen in c-klein
Dan keert het hoofdthema terug in c-klein, en dat voelt als thuiskomen na een korte wandeling. Dit is precies waar een rondo voor bedoeld is: je gaat even weg en je komt steeds terug bij wat je al kent. Je herkent het thema nu meteen, en daardoor heb je het gevoel dat je het stuk begint te begrijpen. De accenten klinken weer krachtig, zodat het thema niet alleen vertrouwd is, maar ook stevig overkomt.Gedeelte 4: Een herinnering in As-groot
Het tweede uitstapje brengt me naar As-groot, en de sfeer wordt hier warmer en rustiger. As-groot is ook de toonsoort van mijn Adagio cantabile, en het klinkt alsof de melodie uit het tweede deel even om de hoek komt kijken. Zo verbind ik de drie delen van de sonate met elkaar, zodat het geen losse stukken zijn maar één verhaal. Het tempo blijft Allegro, maar de toon is zachter, alsof de zware stemming even aan de kant wordt gezet.Gedeelte 5: Het thema, voor de derde keer
Nu hoor je het hoofdthema in c-klein voor de derde keer. Je kent het intussen zo goed dat je het bijna kunt meezingen. Toch klinkt het niet precies hetzelfde als eerst, want na alles wat tussendoor is gebeurd, luister jij er anders naar. Dat is het mooie van een terugkerend thema: de noten blijven gelijk, maar jouw oor verandert.Gedeelte 6: Even zon in C-groot
Het laatste uitstapje gaat naar C-groot, de zonnige variant van de toonsoort waarin ik begon. Het klinkt even alsof alles goed komt en de zwaarte van het begin definitief is verdwenen. Het is het lichtste moment van het hele deel, en toch blijft het tempo gewoon Allegro. Geniet ervan, want dit licht is mooi, maar het blijft niet lang.Gedeelte 7: Terug waar het begon
Aan het eind keer ik terug naar c-klein, de toonsoort waarin dit deel begon en waarin de hele sonate staat. Het thema komt nog één keer langs, met dezelfde felle accenten als eerder. In de meeste opnamen duurt het deel ruim vier minuten, dus je bent er sneller doorheen dan je denkt. Zo is de cirkel rond: de sonate eindigt donker, maar wel met een hoop vuur.Nu is het jouw beurt
Nu nodig ik je uit om III. Rondo: Allegro zelf te beluisteren. Druk op afspelen en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk tijdens het luisteren af en toe terug aan wat ik je heb verteld, bijvoorbeeld aan het thema dat steeds terugkomt en aan de uitstapjes ertussen. Ik hoop dat je de reis door dit slotdeel net zo spannend vindt als ik die vond toen ik het schreef.---
Ik hoop dat je het leuk vond om met mij door het slotdeel, het III. Rondo: Allegro uit mijn Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique", te luisteren. Misschien hoor je nu bij het laatste deel iets terug van het eerste en het tweede, want ik heb die drie delen op de achtergrond met elkaar verbonden. Zo sluit de sonate, die ik als één geheel bedoeld heb, aan het eind weer aan bij wat je eerder hebt gehoord. Toch is er in deze sonate nog veel meer te ontdekken dan ik in deze gids kwijt kon. Je kunt bijvoorbeeld nog eens luisteren naar de manier waarop de melodie uit het tweede deel in de verte terugkeert, of letten op de scherpe accenten die dit slotdeel zijn krachtige karakter geven. Elke keer dat je de sonate opnieuw opzet, valt je waarschijnlijk iets op wat je eerder miste. Klik daarom gerust op de links die je hier vindt om dieper in mijn Piano Sonata No. 8 in C minor, Op. 13, "Pathétique" te duiken. Neem er de tijd voor, en laat de muziek jou vooral zelf iets vertellen.