SYMPHONY NO 9 VAN DVOŘÁK
'I. ADAGIO, ALLEGRO MOLTO'
Symphony No. 9 in E minor, Op. 95 ("From the New World")
Ik ben Dvořák, en ik ga je graag vertellen over het eerste deel van mijn Symphony No 9, het Adagio, Allegro molto. Ben je nieuwsgierig naar wat er in dit deel allemaal te horen valt? Ik ben er om je stap voor stap door de details van dit deel te leiden, zodat je het straks met andere oren hoort. Als we het Adagio, Allegro molto samen hebben doorgenomen, geef ik je nog een paar manieren om mijn Symphony No 9 verder te ontdekken.
---
Luister met open oren en een rustige stoel
Ik zeg je meteen hoe je naar dit eerste deel luistert: probeer niet alles tegelijk te horen, maar volg steeds één stem. Aan het begin zijn dat de strijkers en de houtblazers, die zacht en vol klinken, en later let je op de hoorns, want die dragen het hoofdthema. Het is een beetje als een gesprek op een verjaardag: als je bij één persoon blijft luisteren, volg je het verhaal veel beter. Je hoeft niets van muziek te weten, je hoeft alleen te merken wanneer de sfeer verandert.Een titel die eigenlijk een verkeersbord is
Je vraagt je misschien af waarom dit deel twee namen heeft, Adagio en Allegro molto. Dat komt doordat het deel twee snelheden kent: Adagio betekent langzaam, en Allegro molto betekent heel levendig en snel. Ik heb die woorden boven de noten gezet als aanwijzing voor de musici, zoals een bord langs de weg dat zegt dat je eerst moet afremmen en daarna weer mag optrekken. De titel vertelt je dus precies wat je gaat horen: eerst rust en spanning, daarna vaart.Een symfonie met een voorportaal
Voor dit deel koos ik de sonatevorm, en die laat ik beginnen met een langzame inleiding. Daarna volgen de drie onderdelen die bij die vorm horen: eerst worden de thema's voorgesteld, dan worden ze uit elkaar gehaald en op de proef gesteld, en ten slotte keren ze terug. Zie het als een huis waar je eerst door een rustige hal naar binnen loopt, voordat je de woonkamer, de werkplaats en uiteindelijk weer de voordeur te zien krijgt. Ik loop die vier stukken hierna een voor een met je door.Deel 1: De hal met het gedempte licht
Ik begin in e-mineur, in een Adagio met een maatsoort van 4/8, en dat geeft het geheel meteen iets donkers en afwachtends. Het tempo is zo traag dat je bijna kunt horen dat er iets op komst is, maar nog niet wat. Als een gesprek dat pas goed op gang komt nadat iedereen even heeft gezwegen, zo laat ik de muziek langzaam aan vaart winnen. Let op de spanning die zich opbouwt, want die zorgt ervoor dat de sprong naar het snelle tempo zo'n verademing voelt.Deel 2: De voorstelrondje van de thema's
Nu verandert het tempo naar Allegro molto in een maat van 2/4, en het is alsof er een deur openvliegt. De hoorns zetten het hoofdthema in, stevig en vastberaden, zodat je het later makkelijk herkent. Daarna speelt een solofluit een zachtere melodie, waarin één programmatoelichting Swing Low, Sweet Chariot hoort, al zei ik zelf altijd dat ik eigen thema's had geschreven. Het slotthema van dit stuk doet bovendien denken aan een spiritual, en dat past bij wat ik in Amerika zo mooi vond aan de liedjes die ik daar hoorde.Deel 3: De thema's gaan op de proefstoel
In het middendeel pak ik de thema's die je net hebt leren kennen en draai ik ze om, rek ik ze uit en laat ik ze door verschillende toonsoorten dwalen. Daardoor klinkt de muziek onrustiger, en je hoort hoe een melodie die eerst vertrouwd was ineens een andere kleur krijgt. Dit is het stuk waarin ik het orkest laat zoeken, en juist daardoor voelt het straks zo fijn als de thema's de weg terug vinden. Luister dus vooral naar wat je herkent en hoe het steeds iets anders klinkt, want daar zit het spel.Deel 4: Thuiskomen met een andere blik
Na al dat zoeken keren de thema's terug, en je hoort meteen dat we weer thuis zijn, met de hoorns die opnieuw het hoofdthema dragen. Het is dezelfde muziek als in het begin, maar jij hebt er inmiddels een hele reis op zitten, en daardoor luister je anders. Dat hoofdthema laat ik niet los, want ik laat het in de finale van de symfonie opnieuw opduiken, zodat de delen met elkaar verbonden blijven. Zo sluit ik dit eerste deel af met het gevoel dat er nog veel meer te vertellen is, en dat klopt ook.Nu is het jouw beurt
Ik nodig je uit om dit eerste deel zelf te beluisteren, dus zoek een rustig plekje en druk op play. Laat de muziek maar over je heen komen en denk onderweg aan wat we hebben besproken: de rustige inleiding, de hoorns met hun thema en de thema's die op reis gaan en weer thuiskomen. Je hoeft niet alles te begrijpen, want de muziek doet het meeste werk zelf. Ik hoop dat je de reis door dit Adagio en Allegro molto net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het bedacht.---
Zo, daar ben je dan aan het einde van de luistergids bij het eerste deel. Heb je genoten van het leren kennen van I. Adagio, Allegro molto uit Symphony No 9? Ik hoop dat je het langzame koraal, de uitbarsting van de hoorn en het hoofdthema nu met wat andere oren hoort dan voordat je begon. Dit deel is eigenlijk pas het begin van het verhaal, want er valt in mijn Symphony No 9 nog veel meer te ontdekken. Het Largo, het scherzo en de finale hebben elk hun eigen karakter. In de finale komen bovendien thema's uit de eerdere delen terug, ook dat van dit eerste deel, dus wie nu goed heeft geluisterd, ontmoet daar oude bekenden. Ook de reis die de symfonie daarna heeft gemaakt is bijzonder: in 1969 nam Neil Armstrong een opname ervan mee naar de maan, aan boord van Apollo 11. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Symphony No 9. Neem er de tijd voor, ga lekker zitten en laat de muziek haar werk doen.