SYMPHONY NO 9 VAN DVOŘÁK
'IV. ALLEGRO CON FUOCO'
Symphony No. 9 in E minor, Op. 95 ("From the New World")
Ik ben Dvořák, en in dit stuk neem ik je mee door het vierde deel van mijn Symphony No. 9, het Allegro con fuoco. Ben je benieuwd naar de uitleg over dit Allegro con fuoco, het deel waarin de symfonie na alle rust en dans naar haar slot toe stuurt? Ik ben er om je stap voor stap door de details van het Allegro con fuoco te leiden, zodat je straks precies hoort wat er in de muziek gebeurt. Als ik je alles over dit laatste deel heb verteld, geef ik je nog een paar manieren om mijn Symphony No. 9 verder te ontdekken.
---
Zet je stoel recht en je oren open
Voor dit laatste deel heb ik maar één advies: luister naar het orkest alsof het een verhaal vertelt dat op een grote ontknoping afstevent. Let op de strijkers en de koperblazers, want die brengen de vaart en de kracht, en wacht op de klarinet, die een rustiger melodie komt zingen midden in de drukte. Houd ook de bekkens in de gaten, want die spelen in de hele symfonie alleen in dit deel, dus ze hebben de hele avond op hun moment zitten wachten. Voorkennis heb je niet nodig: als je hoort dat de spanning stijgt en daarna weer even zakt, dan luister je al precies goed.Waarom ik dit deel met vuur doopte
Allegro con fuoco betekent zoiets als snel en met vuur, en zo klinkt dit deel ook van begin tot eind. Ik schreef die woorden boven de muziek omdat ik niet wilde dat de musici netjes en voorzichtig zouden spelen, maar echt zouden gloeien. Na de rust van het Largo en de dans van het scherzo vond ik dat de symfonie een slot nodig had dat alles bij elkaar pakt. Zo'n aanwijzing is voor een dirigent genoeg, want hij hoeft de spelers niet te vertellen dat er brandgevaar is.Een bouwplan met een verrassing
Voor dit deel koos ik de sonatevorm, een vast bouwplan met een begin, een middenstuk waarin de thema's worden doorgewerkt en een terugkeer naar waar je begon. Daar komt iets bijzonders bij, want het slot haalt thema's uit eerdere delen terug, ook dat van het eerste deel, zodat de hele symfonie als het ware een cirkel wordt. Ik loop de onderdelen straks een voor een met je door: de opbouw, het tweede thema, het middenstuk, de terugkeer en het slot. Het deel begint in e-mineur en eindigt in E-majeur, en die verschuiving van donker naar licht is eigenlijk het hele verhaal.Onderdeel 1: Een lont die brandt
Ik laat de muziek in e-mineur beginnen met veel vaart, en je voelt meteen dat hier iets in beweging komt. Stap voor stap bouwt het orkest op naar een thema van zes noten dat omhoog gaat en daarna weer naar beneden komt. Dat thema is het ding dat je moet onthouden, want het keert later in het deel steeds terug. Je kunt het zien als een berg die je eerst beklimt en waar je daarna weer vanaf rolt, en die rit wil ik je graag laten voelen.Onderdeel 2: De klarinet vraagt om stilte
Nadat de eerste storm even is gaan liggen, laat ik een klarinet de tweede melodie inzetten. De sfeer verandert hier merkbaar, want in plaats van stuwende kracht hoor je nu een zingende, bijna vertrouwelijke lijn. Die tegenstelling heb ik bewust gezocht, omdat vuur pas echt indruk maakt als er ook een moment van rust tegenover staat. Luister dus goed naar hoe het orkest hier ademhaalt, want het is de stilte voor het volgende gedonder.Onderdeel 3: Een bezoek van oude bekenden
In het middenstuk laat ik de thema's door elkaar lopen, en dat is waar het deel zijn spannendste kanten laat zien. Hier hoor je ook thema's uit de eerdere delen terugkomen, waaronder dat van het eerste deel, alsof de hele familie onverwacht op de stoep staat. Probeer ze te herkennen, want elke keer dat je een oude bekende hoort, merk je hoe alles in deze symfonie met elkaar samenhangt. De muziek wisselt hier snel van stemming, dus laat je maar meevoeren zonder dat je alles hoeft te volgen.Onderdeel 4: Terug op bekend terrein
Na al dat gedoe keer ik terug naar de thema's waarmee ik begon, zoals een sonate dat van je verwacht. Je herkent het thema van zes noten en de melodie van de klarinet, maar ze klinken anders nu je weet wat ze onderweg hebben meegemaakt. Dat vind ik het mooiste aan deze terugkeer: het is hetzelfde verhaal, maar je hoort het met nieuwe oren. De spanning blijft intussen gewoon doorlopen, want het slot moet nog komen.Onderdeel 5: Het slot met een zonnetje
In het slot gebeurt wat ik al die tijd heb voorbereid: de muziek richt zich op E-majeur. Het donkere e-mineur van het begin maakt plaats voor een stralende afsluiting, en dat voelt als een deur die opengaat naar buiten. Let op de bekkens, die hier hun enige deel van de symfonie hebben, en op de stuwende kracht van het hele orkest. Zo laat ik de symfonie eindigen met licht in plaats van met schaduw, en dat was precies mijn bedoeling.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt om dit deel zelf te beleven, dus zet de muziek aan en laat je erdoor meenemen. Misschien denk je tijdens het luisteren even terug aan wat ik je heb verteld, aan het thema van zes noten, de klarinet en de oude bekenden uit de eerdere delen. Neil Armstrong nam in 1969 een opname van mijn symfonie mee naar de maan, dus je zit in goed gezelschap. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het schreef.---
Zo zijn we aan het einde gekomen van het laatste deel van mijn symfonie. Ik hoop dat je hebt gehoord hoe de melodieën uit de eerdere delen in de finale terugkeren, als bekenden die elkaar aan het eind van de avond nog één keer groeten. Ook hoop ik dat je het hebt gemerkt toen de symfonie na al het donkere e-mineur toch in E-majeur eindigde. Dat slot voelt als een zonnestraal die na een lange, bewolkte dag door het wolkendek breekt. Heb je genoten van deze luistergids bij IV. Allegro con fuoco uit Symphony No 9? Ik hoop het van harte, want ik heb dit deel met veel plezier met je doorgelopen. Er valt in deze symfonie nog veel meer te ontdekken dan we hier konden bespreken. Denk aan de andere delen, aan wat ik in New York allemaal in de noten heb gelegd, en aan de manier waarop alle vier de delen samen één verhaal vertellen. Misschien vind je het ook leuk om te weten dat Neil Armstrong in 1969 een opname van deze symfonie meenam naar de maan, aan boord van Apollo 11. Klik gerust op de links hieronder om verder te lezen en te luisteren, en om de Symphony No 9 nog beter te leren kennen. Neem er de tijd voor, want deze muziek wordt mooier naarmate je haar vaker hoort. Ik wens je nog veel luisterplezier.