SYMPHONY NO 9 VAN DVOŘÁK
DE ACHTERGROND
Symphony No. 9 in E minor, Op. 95 ("From the New World")
Ik ben Dvořák, en ik ga je het verhaal vertellen achter mijn Symphony No. 9, die ik schreef toen ik ver van huis was. Ben je benieuwd naar wat er achter deze symfonie schuilgaat? Ik loop graag met je mee, zodat je stap voor stap kunt zien hoe alles zo is gekomen. En als we het verhaal samen hebben doorgenomen, laat ik je zien hoe je Symphony No. 9 daarna zelf verder kunt ontdekken.
---
Een Boheemse man in New York
In 1892 verhuisde ik naar New York om directeur te worden van het National Conservatory of Music of America, en die baan heb ik tot 1895 gehouden. Ver van huis begon ik in de laatste weken van 1892 aan de eerste schetsen voor mijn Symphony No. 9 in e-mineur. Die symfonie is dus echt in New York geschreven en niet in Bohemen, zoals mensen soms denken. Op oudere platen en in oude boeken heet ze trouwens Symphony No. 5, want zo werd ze bij de eerste uitgave genummerd, dus laat je daar niet door verwarren.Een mening waar ik niet verlegen om zat
In mei 1893 zei ik openlijk dat Amerikaanse componisten hun eigen muziek moesten bouwen op de volksmuziek van Afrikaanse Amerikanen. Dat was een flinke uitspraak voor iemand die nog maar net uit Europa was aangekomen. Ik wees ook op de pentatonische toonladder, een toonladder van vijf tonen, die ik terugvond in die muziek en in de Schotse muziek. Zo'n toonladder klinkt meteen open en vertrouwd, een beetje als een lied dat je al kent voordat je het ooit hebt gehoord.Mijn student die mij iets leerde
Op het conservatorium had ik een student, Harry T. Burleigh, een zwarte zanger die mij kennis liet maken met spirituals. Het verhaal gaat dat ik door zijn stem de solo in het Largo van klarinet naar Engelse hoorn heb veranderd, maar dat is verteld en nooit vastgelegd. Of ik echte spirituals heb aangehaald, weet niemand zeker, want ik zei zelf dat ik eigen thema's had geschreven. Eén programmatoelichting hoort in een fluitsolo uit het eerste deel een omgevormde Swing Low, Sweet Chariot, dus je mag zelf luisteren en beslissen.Klaar in mei, de zomer in Iowa
In mei 1893 was de symfonie af, nog voordat de zomer begon. Die zomer verbleef ik in Spillville in Iowa. Sommige programmatoelichtingen horen in het Largo mijn heimwee naar Bohemen, maar dat is een interpretatie en geen zekerheid. Luister gerust zelf of jij heimwee hoort, want muziek mag jou best iets anders vertellen dan mij.Vier gangen, één maaltijd
Een symfonie bestaat uit delen, die we in de muziek ook wel bewegingen noemen, en je kunt ze zien als de gangen van een diner: elk heeft een eigen smaak, maar samen vormen ze één maaltijd. Het eerste deel heet Adagio - Allegro molto en begint langzaam voordat het flink op gang komt. Daarna volgt het Largo, een rustig deel, en dan het Scherzo, Molto vivace, dat vlug en dansend voorbijgaat. Het laatste deel, Allegro con fuoco, sluit het geheel af met vuur.Een dichter staat achter de coulissen
Over het Largo zei ik dat het een schets was, een studie voor een later werk naar The Song of Hiawatha van Longfellow. Het scherzo is ingegeven door het feestmaal in datzelfde verhaal, waar wordt gedanst. Echte melodieën van indianen heb ik niet gebruikt, ik schreef eigen thema's die hun eigenheid weergeven. In dat dansende deel klinkt ook de triangel, die in de hele symfonie nergens anders speelt en als een klein belletje boven het feest uit tinkelt.Alles komt terug aan het eind
In het laatste deel haal ik thema's uit de eerdere delen terug, ook het thema uit het allereerste deel, en daarom noemt men de symfonie cyclisch. Het deel bouwt op naar een thema van zes noten dat omhoog en weer omlaag gaat, en een klarinet brengt de tweede melodie. De bekkens spelen alleen in dit deel, dus ze hebben de hele symfonie op hun moment moeten wachten. Het deel staat in e-mineur, maar de symfonie eindigt in E-majeur, alsof na een flinke bui de zon doorbreekt.Applaus na elk deel
In december 1893 klonk de symfonie voor het eerst in Carnegie Hall, met de New York Philharmonic onder leiding van Anton Seidl. Het was meteen een succes, want er werd na elk deel geapplaudisseerd, en ik stond op om te buigen. Aan het eind van diezelfde maand volgde Boston, met het Boston Symphony Orchestra onder Emil Paur. Europa hoorde de symfonie voor het eerst in juni 1894, via de London Philharmonic Society.Een melodie met een tweede leven
Het thema uit het Largo werd in 1922 omgewerkt tot het liedje Goin' Home, met tekst van mijn leerling William Arms Fisher. Veel mensen denken daarom dat het een traditioneel volkslied of een oude spiritual is. De melodie is echter van mij, een nieuwe melodie die zo vertrouwd klinkt dat ze oud lijkt. Een beter compliment kan een componist zich eigenlijk niet wensen.Mee naar de maan
Simrock gaf de partituur in 1894 uit, zodat orkesten overal ter wereld ermee aan de slag konden. Een uitvoering duurt ongeveer veertig minuten, dus het is een stevig verhaal, maar geen eindeloos concert. In 1969 nam Neil Armstrong een opname van de symfonie mee naar de maan, tijdens Apollo 11. Dat een stuk dat ik in New York schreef zo ver zou reizen, had ik nooit durven dromen.---
Als ik terugdenk aan 16 december 1893, zie ik mezelf nog staan in Carnegie Hall, buigend voor een publiek dat na elk deel had geapplaudisseerd. Het blijft bijzonder dat een symfonie die ik ver van Bohemen schreef, zo snel een plek in de harten van de luisteraars vond. Dat een opname ervan in 1969 met Neil Armstrong op Apollo 11 mee naar de maan reisde, had ik toen nooit kunnen bedenken. Vond je het fijn om het verhaal achter mijn Symphony No. 9 te lezen? Er valt nog veel meer te ontdekken, bijvoorbeeld hoe de finale thema's uit de eerdere delen terughaalt en hoe de symfonie na een finale in e-mineur toch in E-majeur eindigt. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te ontdekken wat deze muziek nog meer te vertellen heeft.