SYMPHONY NO 9 VAN DVOŘÁK
'III. SCHERZO, MOLTO VIVACE'
Symphony No. 9 in E minor, Op. 95 ("From the New World")
Ik ben Dvořák, en in dit stuk vertel ik je alles over het derde deel van mijn Symphony No. 9, het Scherzo, molto vivace. Als je er even over nadenkt, is het eigenlijk bijzonder hoeveel beweging en vrolijkheid je in een paar minuten muziek kunt stoppen. Ben je benieuwd naar de uitleg over dit Scherzo, molto vivace? Ik loop met je mee door alle details van dit deel, stap voor stap, zodat je precies hoort wat er gebeurt en waarom. En als we het Scherzo, molto vivace samen hebben bekeken, laat ik je nog een aantal manieren zien om mijn Symphony No. 9 verder te ontdekken.
---
Houd de triangel in de gaten
Ik zeg je meteen hoe je naar dit derde deel luistert: laat je meevoeren door het ritme, dat in drie tellen steeds rondjes draait als een draaimolen die net iets te hard staat. Let op hoe de strijkers en de houtblazers elkaar afwisselen, want daar speelt zich het meeste van het feest af. Wacht ook op de triangel, want die speelt in de hele symfonie alleen in dit deel. Je hoeft niets van muziek te weten, als je maar merkt wanneer de muziek van karakter verandert.Een naam met een dansje erin
Ik noem dit deel Scherzo, molto vivace omdat het een dansende, springerige muziek is, en molto vivace betekent zoveel als heel levendig. De aanleiding was de feestscène in Hiawatha van Longfellow, waarin gedanst wordt. Je hoort weleens dat een treinrit me op het idee bracht, maar dat is nergens vastgelegd. Het dansfeest uit Hiawatha is wel de inspiratie waar ik zeker van ben.Een broodje met een andere vulling
Over de vorm heb ik goed nagedacht, en ik koos een driedelige vorm. Eerst klinkt het scherzo in e-mineur, dan komt een trio in C-majeur, en daarna keert het scherzo terug, zoals een broodje met in het midden een heel andere vulling. Aan het slot staat de aanduiding Poco sostenuto, en die geeft de muziek een rustiger einde. In de volgende paragrafen loop ik die stukken een voor een met je door.Sectie 1: Het feest komt op gang
Het deel begint met Molto vivace in e-mineur, in een maat van drie tellen die voortdurend vooruit wil. De sfeer is onrustig en een beetje dreigend, alsof er ergens in de verte al wordt gedanst en je nog niet weet hoe dichtbij. Het tempo blijft hoog, dus je krijgt nauwelijks tijd om adem te halen. Zo zet ik meteen de toon voor wat er daarna gebeurt.Sectie 2: Even naar een zonniger kamer
Dan verandert het ineens van kleur, want het trio staat in C-majeur en klinkt daardoor opener en vriendelijker. De spanning van het begin zakt weg, en de muziek wordt luchtiger en bijna huiselijk. Je hoort het verschil het best als je je de e-mineur van daarnet nog herinnert. Dit is het middelste deel van mijn broodje, en het heeft een heel eigen smaak.Sectie 3: Het feest is nog niet voorbij
Na het trio keert het scherzo terug, weer in e-mineur en weer met die voortjagende drie tellen. Het klinkt bekend, maar na de rust van het trio komt het stuk net wat krachtiger binnen. Zo sluit ik de driedelige vorm, en luister je naar een bekend gezicht dat je intussen beter kent. Het verhaal lijkt hier af te ronden, maar ik heb nog een laatste wending.Sectie 4: De dansers worden moe
Aan het eind staat de aanduiding Poco sostenuto, en die vraagt om meer rust en meer gewicht. Het jachtige tempo van het begin wordt losgelaten, en de muziek lijkt even om zich heen te kijken. Zo geef ik het feest een slot dat niet in één ruk voorbijvliegt. Het deel eindigt daardoor met een gevoel van ruimte, vlak voordat het laatste deel van de symfonie begint.Druk maar op afspelen
Nu is het jouw beurt om dit derde deel zelf te beleven. Zet de muziek aan, leun achterover en laat het ritme je maar meenemen. Denk onderweg misschien terug aan wat we net hebben besproken: het dansfeest, de triangel en de wisseling van e-mineur naar C-majeur en weer terug. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan mijn Scherzo, molto vivace als ik had toen ik het schreef.---
Zo, daarmee komt er een einde aan deze luistergids, en ik hoop dat je net zoveel plezier hebt beleefd aan het scherzo als ik. Heb je genoten van de luistergids bij III. Scherzo, molto vivace uit Symphony No. 9? Als je het deel straks nog een keer opzet, hoor je misschien meteen het ritme van de dans waaraan ik dacht bij het feest in Hiawatha. En misschien wacht je dan, met een glimlach, op de triangel die in de hele symfonie alleen hier te horen is. Een scherzo is maar één van de vier delen, dus er valt in Symphony No. 9 nog heel veel meer te ontdekken. Het slotdeel haalt bijvoorbeeld thema's uit de eerdere delen terug, waardoor je het hele werk pas op het laatst echt als één verhaal hoort. En wist je dat Neil Armstrong in 1969 een opname van deze symfonie mee naar de maan nam? Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Symphony No. 9. Ik hoop dat je er met nieuwsgierigheid doorheen wandelt, en dat je mijn muziek daarna met nieuwe oren hoort.