SYMPHONY NO 40 VAN MOZART
'I. MOLTO ALLEGRO'
Symphony No. 40 in G minor, K. 550
Ik ben Mozart, en in dit stukje neem ik je mee door het eerste deel van mijn Symphony No 40, het Molto allegro. Ben je benieuwd naar wat er in dit deel allemaal gebeurt, nog voordat je de eerste zucht van de violen hebt gehoord? Ik ben er om je stap voor stap door alle details van dit Molto allegro te leiden, zodat je straks niet alleen hoort wat er klinkt, maar ook waarom het zo klinkt. We nemen er rustig de tijd voor, want muziek als deze wordt mooier naarmate je er langer bij stilstaat. Als we het eerste deel samen hebben doorgelopen, geef ik je nog een aantal manieren om de rest van deze symfonie verder te ontdekken.
---
Luister met je oren, niet met je horloge
Zet dit eerste deel op en luister eerst naar niets anders dan de strijkers, want daar begint het allemaal. De altviolen houden de onrust op gang en de violen zingen daarbovenop een korte, zuchtende melodie die je na een paar seconden al kunt meeneuriën. Houd die zucht in je achterhoofd, want ik laat hem het hele deel door terugkomen, soms luid, soms bijna fluisterend en soms in stukjes gehakt. De blazers geven er kleur aan, zoals een goede kok pas op het laatst de kruiden toevoegt: je merkt ze vooral op als ze ontbreken.Waarom ik zo'n haastige titel koos
Molto allegro betekent heel levendig, en die aanwijzing zette ik er bewust boven, omdat deze muziek geen tijd wil verliezen. In een langzaam tempo zou die zucht alleen maar treurig klinken, maar nu is het de zucht van iemand die ondertussen doorloopt en niet kan blijven stilstaan. Daarom schreef ik twee brede tellen per maat voor, zodat de muziek vooruit blijft gaan in plaats van te blijven hangen. Het gejaagde en het verdrietige zitten dus in hetzelfde tempo, en die combinatie is precies waar dit deel om draait.Een recept met drie gangen
De vorm die ik koos is de sonatevorm, en die bestaat uit drie grote stukken: de expositie, de doorwerking en de reprise. In de expositie stel ik twee thema's voor, in de doorwerking haal ik ze uit elkaar en in de reprise keren ze terug, maar niet helemaal zoals ze waren. Het lijkt een beetje op een toneelstuk waarin je eerst de personages leert kennen, dan het conflict ziet en tot slot de uitkomst meemaakt. Ik loop die drie stukken straks een voor een met je langs, dus je hoeft nu nog niets te onthouden.Onderdeel 1: De expositie, waarin ik twee gezichten laat zien
In de expositie maak ik je met twee thema's bekend, en het eerste is het zuchtende motief van de violen in g-mineur. Daarna verschuift de muziek naar Bes-majeur en komt het tweede thema, dat op het eerste gezicht een stuk vriendelijker klinkt. Luister maar goed, want ook dat thema zucht, met een motiefje dat stap voor stap een halve toon zakt. Het licht gaat dus heel even aan, maar in de kamer blijven dezelfde gedachten rondgaan.Onderdeel 2: De doorwerking, waarin ik mijn eigen motief niet met rust laat
Hier wordt het gespannen, want ik pak het openingsmotief en hak het in kleine stukjes. Die brokjes jagen elkaar na in fel, bijna ruw contrapunt, wat betekent dat de stemmen elkaar achternazitten en over elkaar heen buitelen. De toonsoorten schuiven onder je voeten weg, dus je weet nooit lang waar je precies bent. Het is alsof iemand dezelfde zin steeds opnieuw uitspreekt, tot hij bijna geen betekenis meer heeft en juist daardoor beklemmend wordt.Onderdeel 3: De reprise, waarin alles terugkomt en niets hetzelfde is
In de reprise keert het zuchtende eerste thema terug in g-mineur, zodat je weer terug bent op bekend terrein. Het tweede thema, dat eerst zo zonnig leek, komt nu ook in de thuistoonsoort terug en klinkt donker en treurig. Het is dezelfde melodie met dezelfde zakkende halve toon, maar de kleur is veranderd, zoals een vertrouwde straat er in de regen heel anders uitziet. Zo vertelt dit deel zijn verhaal: de haast en de zucht blijven bij elkaar, en het zonlicht van het begin komt niet meer helemaal terug.Nu is het jouw beurt
Dan nodig ik je nu uit om dit eerste deel zelf te beleven. Druk op play en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg misschien terug aan wat we samen hebben besproken: de zucht, de haast en dat tweede thema dat zo vriendelijk lijkt. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo spannend vindt als ik het vond om het te schrijven!---
Zo, dit was het eerste deel van mijn Symphony No 40, en ik hoop dat je er met andere oren naar luistert dan voordat je begon. Heb je genoten van deze luistergids bij het Molto allegro? Als je die zucht van de violen nu al herkent voordat ze goed en wel zijn begonnen, dan is het doel van deze gids bereikt. Het is bijzonder om te bedenken dat ik niet zeker weet of ik deze symfonie ooit zelf heb horen spelen. Jij kunt haar nu zo vaak horen als je maar wilt, en elke keer valt er weer iets anders op. En dit is nog maar het begin, want er valt in deze symfonie nog veel meer te ontdekken. Er volgen nog drie delen: het Andante, het Menuetto en het Allegro assai. Ze hebben elk hun eigen karakter, en toch hoor je er steeds iets van die onrust uit het eerste deel in terug. Ook de geschiedenis van de symfonie zelf zit vol verhalen, bijvoorbeeld over de twee versies die ervan bestaan. Wil je verder luisteren en lezen, klik dan op de links hieronder om nog meer over Symphony No 40 te ontdekken. Neem er rustig de tijd voor, want deze muziek wordt mooier naarmate je haar beter kent.