SYMPHONY NO 40 VAN MOZART
'III. MENUETTO; ALLEGRETTO'
Symphony No. 40 in G minor, K. 550
Ik ben Mozart, en in dit stukje neem ik je mee door het derde deel van mijn Symphony No 40, het Menuetto; Allegretto. Ben je benieuwd wat zich in dit Menuetto allemaal afspeelt, achter de maat van een dans die niet helemaal vanzelf loopt? Ik ben er om je stap voor stap door de details van dit deel te begeleiden, zodat je straks niet alleen hoort wat er gebeurt, maar ook waarom. En als we dit Menuetto samen hebben doorlopen, wijs ik je een paar wegen om mijn Symphony No 40 nog verder te verkennen.
---
Tik mee, maar tel goed
In dit derde deel mag je rustig met je voet meetikken, want het staat in een maat van drie tellen. Toch zet ik het begin zo neer dat je even niet meer weet of je op twee of op drie moet tellen, een beetje als iemand die op de trap een tree mist. Musici noemen die botsing tussen twee en drie een hemiola, en ze geeft de eerste maten iets stugs en boos. Luister daarom eerst naar niets anders dan dat ritme en vraag je af waar jij de zware tel zou leggen.Een naam op de deur
Menuetto zette ik erboven omdat dit het deel is waar in mijn symfonie de dans thuishoort, als derde van vier, tussen het Andante en het onstuimige slot. Allegretto betekent een beetje levendig, dus ik vraag hier om een flinke pas, maar niet om het razende tempo van het eerste deel. Een menuet verwacht je gewoonlijk vriendelijk en netjes, en dat maakt de naam hier bijna een grapje, want mijn menuet in g-mineur kijkt vooral streng. Met die twee woorden zeg ik je dus precies wat je krijgt: een dans, maar wel eentje die niet van plan is om te glimlachen.Drie stukjes, één dans
Voor de vorm koos ik de vorm die bij een menuet hoort. Eerst klinkt de dans zelf, dan komt er een middenstuk dat Trio heet, en daarna keert de eerste dans terug. Het geheim zit dus niet in de bouw maar in het verschil in stemming tussen die drie delen. Ik loop ze nu een voor een met je door, zodat je precies weet wanneer je ergens bent aangekomen.Sectie 1: Een dans met gefronste wenkbrauwen
Het menuet opent in g-mineur, in de maat van drie, en meteen hoor je de hemiola die de dans een scherpe, strenge toon geeft. Het ritme lijkt telkens net niet op zijn plek te vallen, en daardoor klinkt de muziek hoekig en onrustig in plaats van sierlijk. Je hoort geen enkele ontspannen dansbeweging, alleen een stevige stap waar je woede in kunt horen. Onthoud dit gevoel goed, want de rest van het deel krijgt zijn betekenis door wat hier eerst wordt neergezet.Sectie 2: Even de gordijnen open
Dan begint het Trio, en de toonsoort schuift naar G-majeur, waardoor het lijkt alsof er een raam opengaat. Hier hoor je vooral de hoorns en de houtblazers, en hun ronde, warme klank zorgt voor een heel andere sfeer dan de strijkers van daarnet. De spanning van het begin ebt weg en de muziek wordt vriendelijker en rustiger. Het blijft een dans, maar nu een waarbij je weer durft te ademen.Sectie 3: Dezelfde dans, een andere stemming
Na het Trio keert het menuet terug in g-mineur, en het stugge ritme van het begin staat weer voor je neus. Omdat je net in G-majeur hebt gezeten, klinkt de terugkeer donkerder dan de eerste keer. De zon van het middenstuk is verdwenen en de strenge toon neemt het weer over. Daarmee sluit ik dit deel af en geef ik de ruimte aan het stormachtige slotdeel, het Allegro assai.Nu is het jouw beurt
Nu mag je dit menuet zelf gaan horen, dus zet de muziek aan en laat het maar over je heen komen. Denk onderweg even terug aan wat ik je heb verteld: let op het struikelende ritme, het open raam van het Trio en de donkere terugkeer. Je hoeft niets te weten van muziek om te horen dat de stemming drie keer iets anders aanvoelt. Ik hoop dat je er net zoveel plezier aan beleeft als ik had toen ik het schreef.---
Zo ben je aan het einde gekomen van deze luistergids bij het Menuetto; Allegretto uit de Symphony No 40. Ik hoop dat je het een fijne wandeling vond, met die stugge, boze eerste maten en de zachtere kleuren van het Trio in G-majeur. Heb je genoten van deze kennismaking met het derde deel van mijn Symphony No 40? Misschien hoor je dit menuet nu anders dan eerst, want een dans die zo met zichzelf overhoop ligt, vergeet je niet snel. Er valt in deze symfonie nog veel meer te ontdekken, van het zuchtende begin van het eerste deel tot het stormachtige slot, dat tot de laatste akkoorden in mineur blijft. Ook rond de symfonie zelf zijn er nog genoeg verhalen te vertellen, bijvoorbeeld over de twee versies, met en zonder klarinetten. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Symphony No 40. Neem er de tijd voor, en laat je oor zelf bepalen waar je als eerste naartoe wilt.