SYMPHONY NO 40 VAN MOZART
DE MOOISTE MOMENTEN
Symphony No. 40 in G minor, K. 550
Ik ben Wolfgang Amadeus Mozart, en ik ga je de mooiste momenten uit mijn Symphony No 40 laten horen. Ik schreef dit werk in de zomer van 1788, in een paar weken en zonder dat iemand erom had gevraagd. Het is de tweede van mijn laatste drie symfonieën, en als ik er nu op terugkijk, hoor ik er een stille onrust in die me nog steeds raakt. Ben je benieuwd naar de mooiste momenten van Symphony No 40? Ik ben er om je er stap voor stap doorheen te leiden, zodat je hoort waar de muziek zucht, waar ze even tot rust komt en waar ze opnieuw opvlamt. Na afloop geef ik je nog een aantal manieren om Symphony No 40 verder te verkennen, zodat je er na dit eerste kennismaken zelf mee verder kunt.
---
Een zucht met haast
Ik begin dit eerste deel zonder plechtige aanloop: de altviolen beginnen zachtjes te pulseren in g-mineur, en pas daarboven komt het zuchtende motief van de violen. Het klinkt als iemand die onrustig door het huis loopt en onderweg steeds even diep ademhaalt, en in de verte hoor je later een tweede, zonniger thema in majeur dat eigenlijk nog meer zucht dan het eerste.
Een uitstapje naar Es-majeur
Ik laat de onrust even rusten en trek in het Andante naar Es-majeur, het enige deel van deze symfonie waarvan de hoofdtoonsoort niet G is. De strijkers kloppen zachtjes door, en daaroverheen dwarrelen paartjes snelle noten die voor mij altijd klinken als vallende blaadjes in een windstille tuin.
Een menuet met twee linkervoeten
Ik doe in het Menuetto alsof ik je een nette, deftige dans voorschotel, maar de maat struikelt steeds tussen twee en drie tellen, waardoor het geheel streng en een beetje boos klinkt. In het middendeel, het Trio, trek ik de gordijnen open: dan komen de hoorns en de houtblazers in G-majeur, tot het menuet weer in g-mineur terugkeert alsof er niets is gebeurd.
Het slot gaat met de deur in huis
Ik open het laatste deel, het Allegro assai, met een raket van stijgende noten die niets anders doen dan het akkoord van g-mineur uittekenen. Daarna storm ik door met woeste violen en schrille tegenstellingen tussen hard en zacht, en in het middendeel gebruik ik elke noot van de toonladder behalve G, terwijl het hele stuk tot en met het laatste akkoord in mineur blijft.
---
Als ik terugdenk aan deze symfonie, zie ik de zomer van 1788 weer voor me. Ik schreef haar toen zonder dat iemand erom had gevraagd, en zonder haast van buitenaf. Of ik haar ooit echt heb horen uitvoeren, is tot op de dag van vandaag niet zeker. Misschien past dat wel bij muziek die zo dicht bij het hart ligt: ze moet vooral gespeeld en beluisterd worden, ook als de maker er niet bij is. Het slot blijft tot het laatste akkoord in mineur, en juist daardoor blijft er iets van in je hoofd hangen als de laatste noot allang is weggestorven. Heb je genoten van dit rondje langs de mooiste momenten van Symphony No 40? Er valt nog veel meer te ontdekken. Zo bestaat er een tweede versie met klarinetten, die ik er later aan heb toegevoegd, en het is de moeite waard om te horen hoe die het geluid verandert. Ook het manuscript heeft een mooi verhaal: het is bewaard gebleven, en Brahms heeft er eigenhandig een verkeerde noot in doorgestreept met potlood. Klik gerust op de links hieronder als je verder wilt luisteren en lezen. Ik hoop dat je bij elke nieuwe keer weer een andere zucht, een andere schaduw of een ander lichtpuntje hoort.