Kunst aan de muur bij Mussorgsky's Pictures at an Exhibition
IX. The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga)
Pictures at an Exhibition
Ik ben Modest Mussorgsky, en ik leg je nu graag uit wat er gebeurt in IX. The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga). Je hoort hoe een klok in de vorm van het heksenhuisje overgaat in een wilde achtervolging, want ik liet de heks ook nog in haar vijzel voorbijrazen. Hoe je onze stukken herkent zodra je ze hoort, leren mijn collega-componisten en ik je ook op deze site, dus kijk gerust even bij de Trainer .
---
Eén piano, nul excuses
Ik schreef Pictures at an Exhibition voor solopiano, dus in The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga) hoor je geen orkest, maar één piano die het allemaal zelf moet opknappen. Luister eerst naar de linkerhand, want die stampt zware, lage klanken onder alles door en geeft het stuk zijn dreigende gewicht. De rechterhand doet het lichtere werk: scherpe, hoge klanken die je aan klokken kunnen doen denken en die steeds net op het verkeerde moment lijken te slaan. Je hoeft niets van muziek te weten om dit te volgen, want het enige wat je hoeft te doen is horen wanneer het luid wordt, wanneer het stil wordt en wanneer het opnieuw losbarst.Een huisje op kippenpoten
Ik begon bij een ontwerp van mijn vriend Viktor Hartmann voor een klok die de vorm heeft van het huisje van de heks, een huisje dat op kippenpoten staat. Zo'n klok past mij uitstekend, want klokken kan een piano prima laten slaan. Maar een huisje alleen vond ik te weinig, dus liet ik de heks zelf erbij komen en liet ik haar in een vijzel door de lucht vliegen. Daarom staat Baba Yaga tussen haakjes in de titel: het huisje komt van Hartmann, de heks met haar vijzel is mijn eigen aanvulling.Geen sonate en geen rondo
De vorm van dit stuk is eenvoudiger dan je misschien denkt, want het is een driedelige vorm met een coda erachteraan. Dat betekent dat er eerst een gedeelte klinkt, dan een gedeelte dat er duidelijk anders uitziet, en dat daarna het eerste gedeelte terugkeert. Een sonate is het dus niet en een rondo ook niet, want dat bewaar ik voor het stuk dat hierna komt. Denk aan een boterham met beleg: brood, beleg, brood, en tot slot nog een hapje als toegift, en dat hapje loop ik zo meteen met je door.Deel 1: De heks klopt niet aan
Ik markeerde het begin met Allegro con brio, feroce, en dat betekent snel, vurig en woest, in een maat van twee tellen die als een stampende voet klinkt. Er is geen aanloop en geen beleefde inleiding, want je valt midden in de achtervolging. Het tempo blijft hoog en de klanken zijn hard en hoekig, zodat je het gevoel krijgt dat er iemand achter je aan komt die niet van plan is op te geven. De stemming is dus meteen duidelijk: dit is geen vriendelijk bezoek, dit is een heks in een slecht humeur.Deel 2: De klok tikt door
Dan verandert alles, want de woede zakt weg en het stuk wordt geheimzinnig en veel stiller. Hier hoor je de klokmotieven het duidelijkst, alsof je in het huisje staat en de grote klok bij elke tel een dreigend geluid laat horen. De spanning komt nu niet meer van snelheid, maar van afwachten, en je weet niet of de heks nog onderweg is of al achter de deur staat. Voor mij is dit het stuk waarin het plaatje van Hartmann het sterkst zichtbaar wordt, omdat de klok even het enige is wat telt.Deel 3: Ze is er weer
Daarna keert het eerste gedeelte terug en is de stilte meteen voorbij. De stampende, wilde jacht van het begin komt weer in volle kracht op je af, nu als een windvlaag die alles meetrekt. Omdat je dit nu al kent, hoor je ook beter hoe het stuk zich opwindt en hoe de achtervolging steeds heftiger wordt. Het verhaal heeft zo een kleine draai gemaakt: je dacht even veilig te zijn, maar de heks bleek alleen even op adem te komen.Deel 4: Een slot met vleugels
Dan volgt de coda, het laatste gedeelte, en hier laat ik de heks in haar vijzel haar grote vlucht maken. De muziek raast vooruit en gunt je geen moment om na te denken. Het is een slot dat niet zachtjes uitdooft, maar je achterlaat met het gevoel dat er net iets enorms voorbij is gestormd. Daarna volgt The Great Gate of Kiev, en na al dat geraas ben je wel toe aan zoiets plechtigs.Druk maar op play
Nu mag je het zelf gaan beleven: zet The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga) aan en laat de muziek gewoon over je heen komen. Misschien denk je tijdens het luisteren even terug aan wat ik je heb verteld, aan de stampende start, de tikkende klok en de wilde vlucht aan het eind. Je hoeft niets te herkennen of goed te doen, want luisteren is al genoeg. Ik hoop dat je de reis door mijn Baba Yaga net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem bedacht.---
Ik hoop dat je er plezier aan hebt beleefd om met mij door The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga) te lopen, van de dreunende stappen tot de klokken en de wilde achtervolging. Heb je genoten van deze luistergids bij IX. The Hut on Fowl's Legs (Baba Yaga) uit Pictures at an Exhibition? Als je nu terugdenkt aan die heks in haar vliegende vijzel, hoor je misschien meteen weer hoe fel het stuk doorjaagt en hoe plotseling het weer losbarst. Met dit stuk is de wandeling door de zaal bijna ten einde, maar er valt in Pictures at an Exhibition nog veel meer te ontdekken. Er wachten nog andere schilderijen, het verhaal achter de suite, en de vele manieren waarop anderen mijn muziek later hebben bewerkt en laten klinken. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen, en neem de tijd, want deze tentoonstelling wordt mooier naarmate je er vaker doorheen loopt.