Kunst aan de muur bij Mussorgsky's Pictures at an Exhibition
Promenade I
Pictures at an Exhibition
Ik ben Modest Mussorgsky, en ik leg je graag uit wat er gebeurt in Promenade I, de eerste muziek van mijn Pictures at an Exhibition. Je hoort een statig wandelthema op één piano dat eerst in vijf tellen loopt en bij de herhaling in zes, zodat je meteen voelt hoe iemand van schilderij naar schilderij slentert. Onze stukken leer je op deze site ook herkennen, die van mij en die van mijn collega-componisten, dus waag gerust een proefronde in de Trainer .
---
Eén piano en tien vingers
Ik schreef Pictures at an Exhibition voor solopiano, dus in Promenade I hoor je geen orkest, alleen één piano die het allemaal zelf moet doen. Let vooral op de melodie die rustig en plechtig voor je uit loopt, en op de maat die niet helemaal gewoon aanvoelt. Je hoeft niets van muziek te weten om dat te horen, want het klinkt zoals iemand loopt die een grote zaal binnenstapt en nog niet weet wat hij gaat zien. Het stuk is kort, dus als je het eerst gewoon laat klinken en daarna nog een keer opzet, ben je er niets mee kwijt.Waarom ik het een wandeling noem
Promenade betekent wandeling, en precies dat wilde ik schilderen: iemand die langzaam van het ene beeld naar het andere loopt. Dit eerste stuk is de poort van de suite, en later keert het thema steeds terug tussen de schilderijen door. Zo wordt een reeks losse beelden één rondgang, en op het einde, in Cum mortuis in lingua mortua, wordt het thema zelfs een vast onderdeel van de muziek zelf. Ik gaf het daarom die titel: het is de draad waaraan jij als luisteraar door de hele tentoonstelling wordt meegenomen.Geen sonate, geen rondo, gewoon een poort
De vorm kiezen was een avontuurtje op zich, want ik zocht geen sonate en ook geen rondo, maar een korte opening waar je zo doorheen kunt lopen. Het stuk bestaat uit twee delen: de melodie klinkt eerst in 5/4 en wordt daarna herhaald in 6/4. Alles staat in B♭ majeur, en bij het tempo schreef ik Allegro giusto, nel modo russico; senza allegrezza, ma poco sostenuto, wat ruwweg betekent: een flinke pas, op Russische wijze, zonder uitbundigheid en met enige gedragenheid. Die twee delen loop ik hieronder één voor één met je door.Deel 1: De eerste stap over de drempel
In het eerste deel klinkt de melodie in 5/4, en die vijf tellen geven de pas iets onregelmatigs, alsof de wandelaar nog zoekt naar zijn ritme. Het tempo is vastberaden maar niet haastig, want ik wilde dat je meteen voelt dat hier iemand gaat kijken en niet gaat hollen. De toon blijft ernstig en ingetogen, zoals het opschrift senza allegrezza, zonder vrolijkheid, al zei. Dat past ook bij mijn stemming in die tijd, want de tentoonstelling die ik wilde bezoeken was er een ter nagedachtenis aan een vriend.Deel 2: Dezelfde route, een tel langer
Nu volgt de herhaling, en die staat in 6/4, dus er komt bij elke maat één tel bij. De melodie blijft herkenbaar, maar de pas voelt breder en wat gelijkmatiger, alsof de wandelaar zijn draai heeft gevonden. De sfeer blijft in B♭ majeur even plechtig als eerst, zodat je als het ware dezelfde zaal twee keer van een iets andere kant ziet. Daarna is de poort doorgelopen en staat het eerste schilderij klaar: Gnomus.Nu is het jouw beurt
Ik nodig je uit om Promenade I nu zelf te beleven: zet de muziek aan en laat het stuk rustig over je heen komen. Denk tijdens het luisteren nog even aan wat ik je verteld heb over de vijf en de zes tellen en over de ernst waarmee die wandelaar binnenkomt. Misschien hoor je dan ook dat deze paar minuten de sleutel zijn tot de hele rondgang die erna volgt. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan mijn Promenade I als ik had toen ik hem schreef.---
Heb je genoten van deze kennismaking met Promenade I uit Pictures at an Exhibition? Ik hoop dat je de volgende keer dat je het stuk hoort meteen weer die rustige, een beetje ongelijke pas herkent, want zo begint de hele wandeling. Er valt in Pictures at an Exhibition nog veel meer te ontdekken, want achter elk deel schuilt weer een ander schilderij en een ander verhaal. Onderweg keert de wandelmelodie nog een paar keer terug, steeds in een andere stemming, en dat maakt het luisteren telkens een beetje anders. Klik gerust op de links hier op de pagina om verder te kijken en te luisteren, en loop dan op je eigen tempo met me mee door de rest van de tentoonstelling.