Kunst aan de muur bij Mussorgsky's Pictures at an Exhibition
X. The Great Gate of Kiev
Pictures at an Exhibition
Ik ben Modest Mussorgsky, en ik vertel je graag alles over X. The Great Gate of Kiev, het slot van mijn Pictures at an Exhibition. Je hoort hoe een plechtig koraalthema en luidende klokken samen een reusachtige poort oprichten, naar een ontwerp van Hartmann dat nooit gebouwd is. Op deze site leren mijn collega-componisten en ik je ook om onze stukken te herkennen zodra ze klinken, dus probeer het gerust eens in de Trainer .
---
Eén piano, een hele stad aan geluid
Luister bij The Great Gate of Kiev eerst naar hoe groot één piano kan klinken, want ik schreef het voor solopiano en toch hoor je bijna een orkest. Let op de zware, volle akkoorden: daarmee bouw ik de muren van de poort op, steen voor steen. Let daarna op de hoge, snelle toonladders, want die laten de klokken van de stad klingelen. Ravel maakte er in 1922 een orkestversie van, maar je hoeft die niet te kennen om te horen dat de piano hier al genoeg kan.Een poort die nooit bestond
Ik noemde dit laatste stuk The Great Gate of Kiev omdat Viktor Hartmann een ontwerp tekende voor een enorme poort in die stad. Die poort moest herinneren aan de keer dat tsaar Alexander II op 4 april 1866 aan een aanslag ontsnapte. Het ontwerp won een wedstrijd, maar de poort is nooit gebouwd. Daarom ben ik blij dat ik hem in elk geval als muziek heb kunnen neerzetten, want dan kan niemand beweren dat hij er niet staat.Een rondo met een plechtig randje
Voor dit stuk koos ik een rondo, en dat betekent dat een vaste melodie steeds terugkomt, afgewisseld met iets anders. Het patroon is ABAB en dan CADA, dus je hoort het hoofdthema vaker dan je buren hun deurbel. In het begin is het stuk breed en statig, met als aanwijzing Allegro alla breve, Maestoso en Con grandezza, in Es-groot. Ik loop de acht stukjes hierna één voor één met je door, zodat je precies weet waar je bent als de poort opnieuw voor je opdoemt.Deel 1: De poort gaat open
Het eerste A-deel is groots en vastberaden, en ik schreef erbij dat het maestoso moet klinken, dus majestueus. Je voelt twee brede tellen per maat, als iemand die met rechte rug een plein oversteekt. Het tempo is stevig maar niet gehaast, want een poort van deze omvang rent niet. Dit is het thema dat je straks steeds opnieuw zult herkennen, dus neem het goed in je op.Deel 2: Even stil in de kerk
Dan wordt het plotseling rustig, en het eerste B-deel klinkt als een gezang. Dit plechtige thema is gebaseerd op een doopgezang uit de Russisch-orthodoxe kerkmuziek. Na al die kracht voelt het bijna als een stap uit de zon de koele schaduw van een kerk in. De stemming verandert dus van feestelijk naar ingetogen, zonder dat het stuk zijn waardigheid verliest.Deel 3: Het thema is weer thuis
Het hoofdthema keert terug, en je merkt meteen dat je het inmiddels kent. Het klinkt weer luid en trots, alsof de stoet na de stille pauze verder trekt. Zo werkt een rondo: je mag even weglopen, maar je komt altijd terug bij dezelfde vertrouwde plek. Dat terugkeren maakt het stuk gemakkelijk te volgen, ook als je nog nooit een noot klassiek hebt beluisterd.Deel 4: Het gezang nog een keer
Het tweede B-deel brengt het plechtige gezang terug, en je hoort dat het nu wat steviger aanwezig is. De stilte van daarvoor is er nog, maar de poort klinkt nu nadrukkelijker op de achtergrond mee. Het is alsof de gelovigen opnieuw zingen terwijl buiten de menigte groeit. Door deze herhaling voelt het gezang als een belofte dat het feest nog niet voorbij is.Deel 5: Alle klokken tegelijk
In het C-deel gaat het over de klokken, want hier laat ik de toonladders als een beiaard door de muziek rollen. Je hoort snelle, heldere figuren die over elkaar heen lijken te vallen, alsof elke toren in Kiev zijn eigen tempo heeft. De sfeer wordt feestelijker en onrustiger, en je voelt dat er iets groots op komst is. Dit is het deel waar de piano het meest klinkt als een stad op feestdag.Deel 6: De stoet is er bijna
Het hoofdthema komt nog eens terug, en ditmaal klinkt het als een bekend gezicht in een drukke straat. Het wordt steeds duidelijker dat we naar een grote ontknoping toewerken. De muziek wordt voller en de akkoorden worden zwaarder, alsof de poort steeds dichterbij komt. Je hoeft hier niets te doen behalve luisteren en voelen hoe de spanning langzaam oploopt.Deel 7: De spanning rolt aan
In het D-deel laat ik de muziek nog verder aanzwellen, met de klokken en het thema die door elkaar heen klinken. Het klinkt als een optocht waarin ineens iedereen tegelijk begint te zingen. Het tempo blijft breed, maar de energie wordt voelbaar groter en de akkoorden komen dichter op elkaar. Zo bouw ik het stuk op naar het moment waarop alles samenkomt.Deel 8: De poort staat er
Het laatste A-deel is het grootste moment van de hele suite, waarin het hoofdthema met volle kracht klinkt. Alle klokken, het gezang en de statige pas komen hier samen in een en dezelfde klank. De piano klinkt alsof ze de hele zaal vult, en dat was precies mijn bedoeling. Als de laatste akkoorden wegsterven, staat de poort er, ook al is hij in werkelijkheid nooit gebouwd.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf beleven: zet The Great Gate of Kiev op en laat de muziek over je heen komen. Denk onderweg misschien terug aan wat we hebben besproken, aan het statige thema, het stille gezang en de klokken. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, maar het is een extra genoegen als je de poort steeds opnieuw hoort terugkeren. Ik hoop dat je de reis door mijn The Great Gate of Kiev even indrukwekkend vindt als ik het vond om hem te schrijven.---
Ik hoop dat je het fijn vond om te ontdekken wat er in The Great Gate of Kiev allemaal te horen is. Aan het eind van de suite laat ik de plechtige klokken en het koraal samenkomen in een poort die Viktor Hartmann alleen op papier heeft kunnen laten staan, omdat ze nooit is gebouwd. Misschien klinkt het slot nu anders in je oren, nu je weet wat ik daar voor mijn vriend heb willen neerzetten. Er valt in Pictures at an Exhibition nog veel meer te ontdekken, bijvoorbeeld hoe Maurice Ravel mijn pianomuziek later voor orkest heeft bewerkt. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Pictures at an Exhibition. Wie weet hoor je de wandeling van het begin dan met heel andere oren terug.