Duizend-en-een nachten met Rimsky-Korsakovs Scheherazade
I. The Sea and Sinbad's Ship
Scheherazade, Op. 35
Ik ben Rimsky-Korsakov, en ik leg je graag het eerste deel van mijn Scheherazade uit: I. The Sea and Sinbad's Ship. Je hoort hoe het deel begint met het strenge motief van de sultan in E mineur en eindigt in een kalm, helder E majeur, zodat je de hele weg van somber naar rustig meemaakt. Op deze site leer ik je samen met mijn collega-componisten onze stukken herkennen zodra je ze hoort, dus probeer het zelf in de Trainer .
---
Houd twee personages in de gaten, de rest komt vanzelf
In I. The Sea and Sinbad's Ship laat ik twee personages optreden zonder dat er een woord valt, en als je die twee herkent, volg je het hele deel. Het eerste is de sultan, die je hoort aan een zwaar, streng motief in de lage tonen waar niets vriendelijks aan is. Het tweede is Scheherazade, die als solovioline met de harp eronder aan het vertellen slaat, zacht en zingend, zodat je meteen merkt dat zij het met overtuiging doet en niet met geweld. Luister dus vooral naar wie er aan het woord is, want die twee komen later in het deel terug en dan weet je precies waar je bent.Een schip met een sprookjesachtige achtergrond
Ik had mijn delen eerst heel nuchter bedoeld als Prelude, Ballade, Adagio en Finale. Na advies, onder anderen van Anatoly Lyadov, koos ik toch titels uit Duizend-en-een-nacht, en zo kreeg dit eerste deel zijn zee en het schip van Sinbad. In een latere uitgave heb ik die titels weer weggehaald, omdat ik wilde dat je er vooral sprookjesachtige muziek met een oosters tintje in hoorde en geen vast programma. Echte Arabische melodieën gebruik ik daarvoor niet: alle oosters getinte ideeën zijn van mezelf.Zes stukjes, één reis
De vorm van dit deel is geen sonate en ook geen rondo, maar een patroon dat ik met letters opschrijf: A B C A′ B C′. Het lijkt daarmee op de opbouw van een klassieke symfonie, waarin materiaal terugkomt en telkens een beetje anders klinkt. Ondertussen reist de muziek van E mineur naar E majeur, dus je begint in het donker en eindigt in het licht. Ik loop de zes secties zo meteen één voor één met je langs, zodat je precies weet waar je op de kaart staat.Deel 1: De sultan stelt zich voor zonder uitnodiging
Ik begin met de aanwijzing Largo e maestoso, wat zoveel betekent als breed, langzaam en statig. Het motief van de sultan klinkt gedurfd en donker, in E mineur, en het laat je weten dat hier iemand zit die gewend is dat er naar hem geluisterd wordt. Daarna wordt het opeens stil, want zachte akkoorden in de houtblazers nemen de dreiging weg. Die plotselinge omslag van macht naar rust is het eerste kleine verhaaltje dat ik zonder woorden vertel.Deel 2: Scheherazade pakt het woord
Nu volgt het Lento, het rustige gedeelte, en de solovioline zet in met de harp als zacht kussen eronder. Dit is Scheherazade als verteller, en je hoort dat zij haar toehoorder niet bevecht maar langzaam probeert te boeien. De melodie kronkelt vrij en sierlijk omhoog, alsof de woorden één voor één uit haar vingers komen. De sfeer is daardoor gespannen en teder tegelijk: iedereen weet dat dit verhaal moet blijven duren.Deel 3: Nu gaat het schip echt varen
Met Allegro non troppo komt er beweging in het orkest, en je hoort de zee als een golvende stroom onder alles liggen. Dit is de sectie waarin Sinbads schip zijn tocht begint, met een melodie die zich op de golven laat meedragen. Let goed op, want het motief van de sultan keert hier terug, onder het schip, alsof zijn schaduw over het water meevaart. Zo laat ik horen dat het verhaal en degene die het hoort nooit helemaal uit elkaar te halen zijn.Deel 4: De sultan kijkt over je schouder mee
Nu hoor je A′, en dat betekent dat het eerste thema terugkomt, maar niet als een kopie. Het zware motief van de sultan klinkt weer, en je merkt dat de reis sinds het begin ruimer en spannender is geworden. De dreiging is er nog steeds, maar ze lijkt wat minder zeker van haar zaak dan de eerste keer. Wie goed luistert, voelt dat het verhaal intussen zijn eigen kracht heeft gekregen.Deel 5: Scheherazade vertelt gewoon verder
In de tweede B is de solovioline weer aan de beurt, met de harp die haar opnieuw dicht begeleidt. Haar melodie klinkt bekend, maar ze heeft een andere kleur gekregen, alsof ze het verhaal een beetje anders vertelt nu ze haar publiek beter kent. Het tempo blijft rustig, en de muziek ademt mee met haar stem. Zo blijft de spanning in leven zonder dat ik hard hoef te worden, want dit is de plek waar de sprookjessfeer het sterkst is.Deel 6: Het schip komt aan en de zon komt op
In de laatste sectie, C′, keert de zee nog één keer terug, maar nu eindigt de reis in E majeur. Daarmee verandert het donkere begin in iets helders, en de muziek klinkt ineens ruim en gerust. Het slot draagt de aanwijzing Tranquillo, kalm dus, en de zee zakt langzaam weg alsof het schip veilig de haven in glijdt. Na al het donkers van de sultan is dat de manier waarop ik de luisteraar wil laten gaan: tevreden en met een glimlach.Nu is het jouw beurt om in te schepen
Je hebt nu genoeg gehoord om zelf aan boord te stappen, dus druk gerust op de afspeelknop van I. The Sea and Sinbad's Ship. Laat de muziek over je heen komen en denk onderweg aan wat ik je heb verteld: de sultan, Scheherazade en de zee. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, maar als je het wel doet, wordt de reis des te mooier. Ik hoop dat je het deel net zo spannend vindt als ik toen ik het schreef.---
Ben je het met me eens dat het leuk was om de luistergids van I. The Sea and Sinbad's Ship uit Scheherazade samen door te nemen? Als je nu naar dit deel luistert, hoor je misschien al sneller wie er aan het woord is: de strenge sultan of de zachte stem van de solovioline. Zo'n eerste kennismaking is vaak maar het begin, want er valt in Scheherazade nog veel meer te ontdekken. Ik heb vier delen geschreven, en elk deel vertelt op zijn eigen manier een stukje van het verhaal. Klik gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat Scheherazade nog meer te bieden heeft. Neem er de tijd voor, luister nog een keer, en laat de golven je meevoeren.