Duizend-en-een nachten met Rimsky-Korsakovs Scheherazade
IV. Festival at Baghdad
Scheherazade, Op. 35
Ik ben Rimsky-Korsakov, en ik leg je graag het laatste deel van mijn Scheherazade uit: IV. Festival at Baghdad. In dit slot haal ik muziek uit de eerdere delen terug, zodat je de hele reis van Scheherazade nog één keer voorbij hoort komen. Samen met mijn collega-componisten leer ik je hier ook onze stukken herkennen zodra ze klinken, dus oefen eens met de Trainer .
---
Wie speelt wie, en waar let je op
Als je nog nooit klassieke muziek hebt gehoord, hoef je niets te weten: luister gewoon naar wie er aan het woord is. In dit laatste deel van mijn Scheherazade kom je twee bekenden uit het eerste deel tegen, het zware bassmotief van de sultan en de solovioline met harp die Scheherazade als verteller voorstelt. Let daarnaast op het koper, dus de trompetten en trombones, en op het slagwerk met bekkens, tamboerijn en grote trom, want die maken er een echt stadsfeest van. Het orkest rent soms alle kanten tegelijk op, maar dat heb ik zo bedoeld, want op een feest let ook niemand op de looprichting.Een titel met een heel verhaal erin
De volledige titel luidt Festival at Baghdad. The Sea. The Ship Breaks against a Cliff Surmounted by a Bronze Horseman, en daarmee vertel ik eigenlijk al wat er in dit deel gebeurt. Er zit dus een groot feest in de stad in, maar ook een schip dat op zee in de problemen komt. Voor de delen had ik eerst heel andere namen bedacht, namelijk Prelude, Ballade, Adagio en Finale, en pas na advies van onder anderen Anatoly Lyadov koos ik titels uit Duizend-en-een-nacht. In een latere uitgave haalde ik die titels weer weg, omdat ik wilde dat je luistert naar sprookjesachtige muziek met een oosters tintje en niet naar een vast programma.Geen leerboekvorm, wel een plan
De vorm van dit deel was een avontuur op zich, want je kunt er moeilijk een nette sonate of een rondo van maken. Ik laat de tempo's elkaar opvolgen als taferelen: Allegro molto, Lento, Vivo, Allegro non troppo e maestoso en tot slot Tempo come I, dus ik onderscheid vijf onderdelen. Onderweg haal ik materiaal uit de eerdere delen terug, en na de beweging van E mineur naar E majeur sluit ik af met een rustige coda. Ik loop de onderdelen in de volgende alinea's een voor een met je door, dus je kunt gerust blijven zitten.Onderdeel 1: De poorten gaan open
Het deel begint met Allegro molto, en dat betekent erg snel: je valt midden in de drukte van het feest. We zitten dan nog in E mineur, wat de muziek een donkere, spannende kleur geeft, ook al is het vrolijk. De strijkers en houtblazers jagen elkaar op, en de stemming is die van een stad waar iedereen tegelijk iets te doen heeft. Als je alleen dit begin hoort, weet je al dat dit een deel is waarin het tempo hoog ligt.Onderdeel 2: Even de adem inhouden
Dan zakt het tempo naar Lento, en het lawaai van het feest maakt plaats voor stilte. In dat langzame stuk laat ik de sultan en Scheherazade zich weer horen, alsof het verhaal even pauzeert om te laten merken wie het allemaal vertelt. De sfeer verandert van uitgelaten naar bijna plechtig, en dat contrast zorgt ervoor dat het feest daarna des te harder aankomt. Luister hier vooral naar de solovioline, want haar stem klinkt na al dat geweld opvallend rustig.Onderdeel 3: Het feest gaat weer los
Met Vivo breekt de vrolijkheid opnieuw uit, en nu is het tempo levendiger dan het in het langzame stuk was. De muziek wordt dansachtig en licht, en je hoort de blazers en het slagwerk elkaar over en weer toespelen. Het voelt als een straat vol mensen waar steeds weer een nieuwe groep aanschuift. Mijn bedoeling was dat je het feest in volle vaart voor je ziet, voordat de zee zich ermee gaat bemoeien.Onderdeel 4: De zee wordt ernstig
Nu volgt Allegro non troppo e maestoso, dus niet te snel en vooral statig, en daarmee verschuift het zwaartepunt van de stad naar het water. De muziek wordt breed en krachtig, met lange lijnen in de strijkers en zwaar koper eronder, en je hoort de golven aanzwellen. De stemming slaat om van uitgelaten naar dreigend, en het schip uit de titel komt in beeld. Hier vertelt de muziek het verhaal zonder dat er een woord bij nodig is.Onderdeel 5: Terug naar het begin, dan stilte
In Tempo come I keer ik terug naar het tempo van het begin, en de muziek is weer even woelig als in het eerste onderdeel. Daar slaat het schip tegen de klif, en dat hoor je aan een geweldige uitbarsting van het hele orkest. Dan valt alles stil, en de coda sluit het deel en het hele werk af in een kalm E majeur. Na al het lawaai blijft er een rust over die voelt alsof het verhaal van Scheherazade er eindelijk mag zijn.Nu mag jij het zelf horen
Nu is het jouw beurt: zet het deel maar aan en laat de muziek over je heen komen. Denk tijdens het luisteren af en toe terug aan wat we hebben besproken, zoals de twee stemmen van de sultan en Scheherazade en het schip dat aan het einde tegen de klif slaat. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, want de muziek vertelt zijn eigen verhaal. Ik hoop dat je de reis door mijn Festival at Baghdad net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je het fijn vond om met mij door IV. Festival at Baghdad uit Scheherazade te luisteren, en dat de uitleg je iets heeft gegeven om op te letten. Nu je weet hoe het schip tegen de klif te pletter slaat en hoe daarna een rustige coda alles afrondt, hoor je het slot misschien anders dan voorheen. Het blijft mooi dat ik in dit laatste deel nog even terugkijk op wat eerder in het werk is gebeurd, alsof het hele verhaal nog één keer voorbijkomt voordat de stilte terugkeert. Toch is er in Scheherazade nog veel meer te ontdekken dan dit ene deel. Je kunt bijvoorbeeld nagaan hoe ik de sultan en Scheherazade door het hele werk heen laat terugkeren, of hoe het stuk in de zomer van 1888 is ontstaan. Klik gerust op de links hieronder om verder op ontdekking te gaan in mijn Scheherazade. Misschien hoor je er bij de volgende keer weer iets nieuws in.