Duizend-en-een nachten met Rimsky-Korsakovs Scheherazade
De mooiste momenten
Scheherazade, Op. 35
Ik ben Rimsky-Korsakov, en hier laat ik je de mooiste momenten uit mijn Scheherazade horen. In Festival at Baghdad hoor je hoe het schip tegen een klif met een bronzen ruiter te pletter slaat, waarna een zachte coda alles tot rust brengt: zo'n einde vergeet je niet. Op deze site leren mijn collega-componisten en ik je ook onze stukken herkennen zodra ze klinken, dus waag gerust een poging in de Trainer .
---
Eerst de sultan, dan pas de zee
Ik open I. The Sea and Sinbad's Ship met het stevige motief van de sultan, en je hoort meteen dat die man niet gewend is om te kloppen voordat hij binnenkomt. Daarna volgen zachte akkoorden in de houtblazers, en dan zet de solovioline in met de harp eronder: dat is Scheherazade zelf, die gaat vertellen, en de sultan moet maar eens luisteren.
Een fagot met een zware dag
Ik laat II. The Kalendar Prince beginnen met een solofagot die boven de bassen een klagende melodie speelt, ongeveer zoals iemand die na een lange dag zijn hart moet luchten. Dan breekt de trombone daar abrupt doorheen en zet hij een levendige dans in gang, en welke prins het precies is, laat ik in het midden, want er komen er meerdere voor in de Arabian Nights.
Even verliefd, zonder ingewikkeld gedoe
Ik begin III. The Young Prince and The Young Princess met een warme, wiegende liefdesmelodie, en na al die zwaarte van de sultan voelt dat als een stoel die je aangeboden krijgt na een lange wandeling. Het deel staat in G majeur en is van de vier het eenvoudigste, en dat vind ik passend, want een liefdesverhaal heeft geen ingewikkelde constructie nodig.
Een feest met een flinke botsing
Ik geef IV. Festival at Baghdad de volledige titel Festival at Baghdad. The Sea. The Ship Breaks against a Cliff Surmounted by a Bronze Horseman, en daaraan merk je al dat dit feest niet zonder brokken afloopt. Onderweg haal ik materiaal uit de eerdere delen terug, zodat je oude bekenden hoort, en aan het eind laat ik alles uitlopen in een rustige coda.
---
Ik hoop dat je met plezier hebt gelezen over de mooiste momenten uit Scheherazade. Heb je genoten van deze rondgang langs de sultan, de verhalende viool, de klagende fagot en de dans die de trombone op gang brengt? Als ik terugdenk aan dit werk, blijft vooral het begin bij me hangen: het motief van de sultan, dat later weer opduikt, zelfs onder het schip van Sinbad. Het is dezelfde man en dezelfde dreiging, maar de muziek klinkt telkens anders. Dat je dat motief steeds terug blijft horen, is voor mij een groot deel van het plezier. Ik schreef Scheherazade in de zomer van 1888, nadat ik maanden had gewerkt aan de opera Prince Igor van Borodin. Daarna wilde ik de muziek niet meer vastleggen op één bepaald verhaal. In een latere uitgave haalde ik de titels van de delen weg, omdat ik wilde dat je een sprookjesachtige, oosters gekleurde muziek hoort en geen vast programma. Misschien is het daarom prettig dat je zelf mag bedenken welke prins er in het tweede deel aan het woord is. Er valt nog veel meer te ontdekken aan Scheherazade. Je kunt luisteren naar het derde deel, met zijn wiegende liefdesmelodie en de viool die het afsluit, en naar de rustige slotklanken van het vierde deel, waarin de zee en het schip nog één keer terugkomen. Ook wat anderen met mijn muziek hebben gedaan is de moeite waard: Michel Fokine maakte er in 1910 een ballet op, en mijn weduwe protesteerde daar luid tegen. Prokofiev schreef er in 1926 een pianofantasie op, en op het ijs zie je schaatsers er nog steeds op dansen. Klik gerust op de links hieronder als je verder wilt luisteren, lezen en ontdekken. Het verhaal van Scheherazade houdt niet op bij de laatste noot, en ik hoop dat je er nog vaak naar terugkeert.
Opname: San Francisco Symphony Orchestra, Pierre Monteux, CC0