Dagdromen voor volwassenen bij Schumanns Träumerei
De luistergids

Eén piano en tien vingers die samen mijmeren

Voor Träumerei heb ik geen heel orkest opgetrommeld, maar schrijf ik alles voor één enkele piano. Als je straks luistert, let dan eens op hoe de hoogste noten de eigenlijke melodie zingen, terwijl de lagere stemmen daar zachtjes onder meebewegen. Latere muzikanten vonden het trouwens zo mooi dat ze mijn stuk hebben bewerkt voor onder meer strijkorkest, viool of cello met piano. Toch hoor je op de piano het best hoe één speler al die stemmen tegelijk laat klinken, alsof er een klein koor in de huiskamer zit te neuriën.

Eerst de noten, dan pas het naamkaartje

Misschien denk je bij de titel Träumerei dat ik achter mijn klavier ben gaan zitten met het vaste plan om een droom in klank te vangen. In werkelijkheid heb ik eerst de muziek gecomponeerd en er pas achteraf die naam boven gezet als een kleine vingerwijzing voor de luisteraar. De Berlijnse criticus Ludwig Rellstab dacht dat ik met mijn Kinderszenen letterlijke kindertafereeltjes wilde nabootsen, maar hij had de boel dus mooi omgedraaid. Het zijn ook geen oefenstukjes voor kinderhanden, maar een blik achterom van een volwassene die zich herinnert hoe het voelde om zorgeloos weg te dromen.

Drie keer acht maten en geen noot te veel

Voor zo'n intieme mijmering had ik geen zwaar sonategebouw of een rondovorm nodig, dus hield ik het ontwerp heerlijk overzichtelijk. Het hele stuk telt maar vierentwintig maten in een rustige vierkwartsmaat, netjes verdeeld in drie delen van elk precies acht maten. Dat eerste blok laat ik eerst rustig voorbijkomen, in het middenstuk neem ik je even mee op reis en aan het slot keren we weer terug naar het begin. Pak er een gemakkelijke stoel bij, want ik loop die drie delen zo meteen een voor een met je door.

Deel 1: Twee keer dezelfde gedachte koesteren

In de eerste acht maten zet ik het stuk op in een warme toonsoort, F-groot, zonder dat ik er een geschreven tempoaanduiding bij heb gezet. Ik gaf alleen het metronoomcijfer honderd per kwartnoot mee, al wordt er nog altijd over gediscussieerd of mijn metronoom destijds misschien stuk was omdat veel pianisten het veel trager spelen. De melodie klimt hier vanuit een rustige aanloop omhoog naar een hoge noot die even heerlijk blijft zweven voordat hij weer naar beneden glijdt. Aan het eind van die acht maten staat een herhalingsteken, zodat je deze eerste gedachte meteen nog een keer rustig op je in kunt laten werken.

Deel 2: Een kleine omweg door de schaduw

In het tweede blok van acht maten verlaten we de veilige thuishaven en begint dezelfde melodische boog ineens van kleur te verschieten. Ik laat de harmonie hier namelijk door andere toonsoorten zwerven, waardoor de sfeer wat peinzender en weemoediger wordt. De bassen en tussenstemmen vlechten zich intussen steeds dichter door elkaar heen, als gedachten die elkaar halverwege een zin aanvullen. Net wanneer je het gevoel krijgt dat je echt verdwaald raakt, buigt de muziek in de laatste maat van dit middenstuk zachtjes terug naar bekend terrein.

Deel 3: Zachtjes landen voordat de droom vervliegt

In de laatste acht maten keren we terug naar F-groot en hoor je de vertrouwde opening weer verschijnen, maar met een kleine verrassing aan het eind. Op het hoogste punt van die laatste klim spreid ik een rijk akkoord breed uit over het klavier, waar de muziek een ademtocht lang lijkt stil te staan. Dat is het moment waarop de mijmering haar mooiste punt bereikt, net voordat je merkt dat je eigenlijk weer bij de les moet komen. Daarna laat ik de melodie zonder haast naar beneden wandelen, tot de laatste klank heel kalm in de stilte oplost.

Nu mag je zelf wegdromen

Nu je weet hoe mijn kleine dagdroom in elkaar zit, nodig ik je van harte uit om zelf te gaan luisteren. Zet de muziek aan, sluit desnoods even je ogen en laat die rustig stijgende lijnen gewoon over je heen komen. Misschien herken je onderweg de drie blokken van acht maten en dat ene hoge moment vlak voor het einde waar ik je over vertelde. Ik hoop dat deze reis door mijn Träumerei je net zoveel plezier en rust brengt als ik zelf voelde toen ik het stuk op papier zette!