NUTCRACKER VAN TCHAIKOVSKY
'DANCE OF THE SUGAR PLUM FAIRY'
The Nutcracker, Op. 71, ballet in two acts (1892)
Ik ben Tchaikovsky, en ik wil je vertellen over de Dance of the Sugar Plum Fairy uit mijn Nutcracker. Ben je benieuwd wat er schuilgaat achter dit korte, zacht tinkelende stukje muziek? Ik neem je rustig mee door alle details van de Dance of the Sugar Plum Fairy, zodat je er straks met andere oren naar luistert. Als we daarmee klaar zijn, geef ik je een paar manieren om de rest van de Nutcracker zelf verder te ontdekken.
---
Luister naar de suikerklontjes
Het eerste wat ik je vraag, is om vooral naar de celesta te luisteren, want zij draagt de melodie. Alles eromheen houd ik zacht en terughoudend, zodat dat heldere getik zonder moeite boven de rest uit komt. Let daarna op de lage tonen in het orkest, die houden de dans als een dun draadje bij elkaar zonder ooit de aandacht op te eisen. Meer hoef je niet te doen, want het werkt het best als je de celesta hoort tinkelen als suikerklontjes die op een porseleinen schaaltje vallen.Een naam om van te smullen
De titel komt van het personage, want de Sugar Plum Fairy regeert over het Land of Sweets, dat ook Confituremburg heet. In het verhaal brengt de Nutcracker-Prince Clara daarheen, en daar ontmoeten ze de fee en Prince Coqueluche. Het verhaal zelf heb ik niet verzonnen, maar de klank van de fee was mijn keuze, en ik wilde dat de muziek net zo licht, glinsterend en een beetje onwerkelijk zou zijn als zij. Daarom koos ik de celesta, want een gewoon instrument had haar naam geen eer aangedaan.Gewoon een dans
De vorm kiezen was een avontuur, maar het antwoord is eenvoudiger dan je zou denken: het is gewoon een korte dans. Het is een korte dans die hoort bij de Grand Pas de Deux van Act II, en een dans hoeft niet te doen alsof hij een symfonie is. Je kunt hem horen als vier korte delen die als kleine tafereeltjes op elkaar volgen. Die loop ik zo een voor een met je door, dus houd je oren erbij.Deel 1: Op de tenen het podium op
De dans begint heel stil, met korte noten in de diepte die als zachte stapjes klinken en je laten merken dat er zo meteen iets gaat gebeuren. Het tempo blijft licht en vlot, en de sfeer is vol verwachting, alsof er achter een gordijn nog iemand haar jurk rechttrekt. Bij de première in december 1892 gleed Antonietta Dell'Era in deze dans over het toneel, dankzij een platform dat reika heette. Daardoor leek het alsof de Sugar Plum Fairy op haar spitzen zweefde, en dat past precies bij de lichte stapjes die je in dit eerste deel hoort.Deel 2: De fee laat zich horen
Nu komt de celesta binnen met de melodie, die in kleine, huppelende noten omhoog en omlaag danst. Het orkest houdt zich bescheiden achter haar, zodat elke tik te horen is en de klank doet denken aan een speeldoos die net is opgewonden. De stemming is delicaat en een beetje vol verwondering, zoals Clara zich in het Land of Sweets zal hebben gevoeld. Als je maar één deel goed wilt onthouden, kies dan dit, want hier hoor je de fee het duidelijkst.Deel 3: Even een zijpad
In het midden laat ik de muziek een andere kant op draaien, zodat de harmonie even een ander licht krijgt. De noten rollen in kleine golfjes omlaag en de sfeer wordt wat dromeriger, alsof de fee even naar iets in de verte kijkt. Het tempo verandert niet, maar door die nieuwe kleur lijkt de dans toch langzamer en ruimer te worden. Zo vertel ik zonder woorden dat een glinsterend sprookje ook een zachte, peinzende kant heeft.Deel 4: Het glinsterende slot
Dan keert de melodie van de celesta terug, en omdat je haar nu kent, klinkt ze als een bekend gezicht in een volle zaal. Het orkest wordt nog wat dunner en zachter, en de laatste noten vallen als druppeltjes één voor één weg. Ik wilde geen groot slot met veel lawaai, want de fee verdwijnt liever zoals ze gekomen is. Wat blijft hangen is dat zachte getik, en zo hoort een dans over suiker ook af te lopen.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt, dus ik nodig je uit om de Dance of the Sugar Plum Fairy zelf te beleven. Zet de muziek aan en laat je meevoeren, zonder iets te hoeven doen of te begrijpen. Misschien denk je tijdens het luisteren nog even terug aan wat ik je vertelde over de celesta en de vier delen. Ik hoop dat je de reis door mijn Dance of the Sugar Plum Fairy net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Nu je de Dance of the Sugar Plum Fairy van dichtbij hebt beluisterd, kijk ik nog even met je terug. Toen ik in Parijs voor het eerst de celesta hoorde, kon ik nog niet weten hoeveel mensen dat kleine, heldere getik ooit zouden herkennen. De première van het ballet, in december 1892 in het Mariinsky Theatre, verliep minder gelukkig, want ik schreef zelf dat het publiek zich leek te vervelen. De muziek had het in maart van dat jaar, toen de suite voor het eerst klonk, juist heel goed gedaan. Misschien is dat wel een troostrijke gedachte: een stuk kan op de avond zelf nog niet helemaal op zijn plek vallen en toch zijn weg vinden. Heb je genoten van deze luistergids bij de Dance of the Sugar Plum Fairy uit Nutcracker? Er valt in Nutcracker nog veel meer te ontdekken, van de Waltz of the Snowflakes tot de Trepak en alles wat daartussen speelt. Klik dus gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen. Ik hoop dat je er nog vaak naar terugkeert, want de celesta heeft alle geduld van de wereld.