Sneue oorlogstraantjes uitspitten bij Elgars Cello Concerto in E minor, Op. 85
De backstory

Hutje op de hei, hoofd op nul

Yo jonguh, ik chill in Brinkwells, mijn landhuisje bij Fittleworth in Sussex, helemaal in de uithoek en geen kip te zien, wollah! Daar ging ik zwaar aan dat ding sleutelen, mattie, maar vóór 1919 is er niks bekend dat ik al begonnen was, tintin! Alleen die eerste melodie lag volgens het verhaal al in 1918 op papier, dus wie wat wanneer, ewa, dat blijft een raadsel, safi! Die tijdlijn is een complete bende, gozer, maar ik lig er niet wakker van, breezy!

Twee gasten die bleven zeuren

Check, cellist Carl Fuchs had mijn woord al in zijn zak, bro: ik zou iets voor cello schrijven, fissa beloofd en klaar! Beloofd is beloofd, ouwe, en zo'n belofte plakt aan je als kauwgom onder je schoen, hatsikidee! Later begonnen Fuchs en Paul Grümmer me daar nog eens aan te herinneren, wollah, twee kanjers die niet loslieten! Zonder die twee beesten had jij dit stuk misschien nooit gehoord, mattie, dat is pas een plottwist, jonguh!

Cadeautje met een naam erop

Ayo, dit stuk draag ik op aan Sidney Colvin en zijn vrouw, dikke eer voor die twee, sahbi! Zo'n opdracht is net je naam op een taart krijgen, bro, alleen kun je hem niet opvreten, bizar! Dus mochten die twee ooit flexen met: dit is van ons, dan klopte dat gewoon, mattie, geen gedoe! Zo'n cadeau knalt harder dan een bos bloemen, wollah, want mijn muziek blijft eeuwig staan, tintin!

Ouderwets? Ik huil lekker door

Na de Eerste Wereldoorlog vonden ze mijn muziek zwaar ouderwets, jonguh, alsof ik nog met paard en wagen kwam aanrijden, safi! En dit stuk is ook nog eens veel peinzender en droeviger dan mijn Violin Concerto, ouwe, zeg maar minder disco en meer kaarsjes aan, wollah! Het klinkt als een klaagzang, mattie, dus pak die zakdoeken, fissa, voordat de dijken breken! Ik ga je niet slopen met vuurwerk, gozer, ik raak je gewoon zacht, lekker bezig, check!

Vier hapjes, één menu

Zo'n groot stuk is in brokken gehakt die je delen noemt, net gangen bij een diner, mattie: elke gang smaakt anders, maar het blijft één avondje tafelen, wollah! Deel één is Adagio – Moderato, dik acht minuten, de rustige voorgerecht-vibe, en deel twee is Lento – Allegro molto, een vlugge peperhap van vier en een halve minuut, de kortste van allemaal, jonguh! Deel drie is gewoon Adagio, bijna vijf minuten, het toetje vol tranen, bro, zacht als pudding en toch zwaar op je maag, safi! En deel vier, Allegro – Moderato – Allegro, ma non troppo – Poco più lento – Adagio, is het hoofdgerecht van elf en een halve minuut, de langste, ouwe, dus eet rustig en kauw goed, tintin!

Het orkest is een buurtfeest

Check, naast de solocello zet ik strijkers neer, twee fluiten (en één daarvan doet ook piccolo), twee hobo's, twee klarinetten en twee fagotten, wollah, dat is een heel peloton! Daar komen vier hoorns, twee trompetten, drie trombones en een tuba bovenop, bro, plus pauken, dus de hele straat weet dat je er bent, fissa! Maar die cello moet gewoon boven al dat blik uit blijven komen, gozer, dus ik laat de koperbende lekker fluisteren, hatsikidee! Eén eenzame cello tegenover zo'n hele bende is net David tegen een heel dorp, mattie, en toch wint hij, tintin!

Première: halve repetitie, hele ramp

Op 27 oktober 1919 was de première in Queen's Hall in Londen, jonguh, met het London Symphony Orchestra, mij voor de bak met het stokje en Felix Salmond op cello, safi! Maar Albert Coates liep met zijn repetitie zwaar over, ouwe, en daardoor kreeg ik zelf minder tijd, wat een sneue actie, wollah! Het werd een rommelige avond, gozer, maar Felix Salmond had zich zo strak voorbereid dat hij de boel redde, dat zeg ik hardop, kanjer! Dus nul schuld bij hem, mattie, ik geef die gast gewoon een dikke pluim, breezy!

De krant moppert, het hart zegt ja

Ernest Newman schreef in The Observer een recensie, bro, en die was streng over hoe het orkest speelde, fissa afgeschoten! Maar de wijsheid en schoonheid onder het stuk vond hij wél prachtig, jonguh, dus ook hij zag het, check! Het was geen meteen-succes, ouwe, de waardering groeide pas met de tijd, wollah, een sloom kokertje dat later zwaar gaat knallen! Zo duurde het ruim een jaar na de première voordat ze het weer in Londen speelden, mattie, dat is pas ghosten, gozer!

Amerika zei: nou ja, ga maar door

Op 21 november 1922 stak het stuk de oceaan over naar Carnegie Hall, bro, met Jean Gérardy op cello, jonguh! Het Philadelphia Orchestra stond erbij onder Leopold Stokowski, wollah, een topteam, maar de zaal bleef er koud onder, safi! Bar weinig enthousiasme dus, ouwe, amper gejuich, tintin! Ondertussen was de partituur in 1920–21 al uitgebracht bij Novello in Londen, gozer, dus lezen kon iedereen, ewa!

Van krakende plaat naar kanjer

In 1920 nam ik het met Beatrice Harrison op, een ingekorte akoestische opname, jonguh, krakend als een oude bromfiets, wollah! In 1928 volgde de eerste complete opname, bro, eindelijk het hele ding van begin tot eind, safi! Maar Jacqueline du Pré in 1965, met Sir John Barbirolli en het London Symphony Orchestra, die plaat maakte het stuk zwaar populair, mattie, ze knalde het de wereld in, tintin! Nu is het samen met dat van Dvořák een van de twee meest gespeelde celloconcerten, ouwe, dus ga luisteren, anders ben je zo'n slome, gozer, check!