GOLDBERG VARIATIONS VAN BACH
DE MOOISTE MOMENTEN
Goldberg Variations, BWV 988
Ik ben Johann Sebastian Bach, en ik neem je graag mee langs de mooiste momenten uit mijn Goldberg Variations. In 1741 werd dit werk gedrukt, en dat was bijzonder, want het kwam niet vaak voor dat een werk van mij tijdens mijn leven werd uitgegeven. Zelf heb ik het nooit zo genoemd: ik gaf het de titel Clavier-Übung, en de naam Goldberg komt uit een verhaal dat pas in 1802 werd opgeschreven. Of dat verhaal werkelijk klopt, weet niemand zeker, en eerlijk gezegd vind ik dat helemaal niet erg. Wat ik wel zeker weet, is dat muziek soms het mooist wordt als je er rustig naar luistert, zonder haast en met open oren. Ben je benieuwd naar de mooiste momenten uit de Goldberg Variations? Ik ben er om je er stap voor stap doorheen te leiden, zodat je precies hoort waar het de moeite waard is om even stil te staan. Als we daarmee klaar zijn, geef ik je een paar manieren om de Goldberg Variations zelf verder te ontdekken.
---
Een dansje met een dubbele bodem
Ik open de Goldberg Variations met een Aria, een sarabande in G-majeur in driekwartsmaat, en die klinkt als een statige dans die zich net iets te veel moeite getroost om mooi te zijn. De melodie hangt vol versieringen, maar het echte geheim zit onderin: een baslijn van tweeëndertig noten waar ik straks dertig variaties op bouw, waarna de Aria aan het eind gewoon weer binnenwandelt, als een gast die nog even terugkomt om zijn jas te halen.
Een parel die de tijd neemt
In Variation 25 word ik even ernstig: die staat in g-mineur, en in mijn eigen exemplaar heb ik er adagio boven gezet, dus haast heeft niemand. Het is meestal het langste stuk van de hele reeks, vol kronkelende, ietwat treurige noten, en Wanda Landowska noemde het "the black pearl", wat je kunt zien als een compliment dat je alleen aan iets heel kostbaars geeft.
Een stoofpot als finale
Ik had op deze plek eigenlijk een canon op de tiende moeten zetten, want zo loopt het patroon, maar in Variation 30 liet ik er liever twee volksliedjes op los. Zo'n quodlibet laat bekende melodieën door elkaar klinken, hier "Kraut und Rüben" en "Ich bin solang nicht bei dir g'west", en omdat ik nooit heb opgeschreven waar ze vandaan komen, klinkt het als een feestmaal waarvan niemand het recept wil prijsgeven.
---
Als ik terugkijk op deze tocht, raakt me vooral hoe weinig ik eigenlijk nodig had. Eén baslijn was genoeg, en daaruit groeide een hele wereld van dansen, canons en liedjes. Wie aan het eind de Aria weer hoort, hoort dezelfde noten als in het begin, maar luistert er na al die variaties toch anders naar. Heb je het leuk gevonden om de mooiste momenten van de Goldberg Variations samen te beluisteren? Ik hoop dat er hier en daar een plek was waar je even bent blijven hangen. Er valt nog veel meer te ontdekken. In mijn eigen exemplaar, dat pas in 1974 is teruggevonden, staan bijvoorbeeld veertien canons op dezelfde baslijn. En Glenn Gould speelde het werk in 1955 en nog eens in 1981 in, dus je kunt ook luisteren hoe een pianist zijn eigen opvatting door de jaren heen laat rijpen. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen, en neem er vooral de tijd voor. Dit werk wordt er elke keer weer mooier van.