SYMPHONY NO 9 VAN BEETHOVEN
'I. ALLEGRO MA NON TROPPO'
Symphony No. 9 in D minor, Op. 125 ("Choral")
Ik ben Beethoven, en ik neem je graag mee in het eerste deel van mijn Symfonie nr. 9, het Allegro ma non troppo. Ben je benieuwd naar wat er in dit deel allemaal gebeurt, en hoe het zo geheimzinnig kan beginnen en toch zo groots kan worden? Ik ben er om je stap voor stap door de details van dit deel te leiden, zodat je het straks met nieuwe oren hoort. Als we het eerste deel samen hebben doorgenomen, laat ik je zien op welke manieren je de rest van de Negende nog verder kunt ontdekken.
---
Eerst de rillingen, dan de storm
Luister in dit eerste deel eerst naar de strijkers, want zij dragen vanaf de eerste seconde de spanning. Hun trillende tonen vormen de ondergrond waar alles uit opkomt, en de houtblazers en de hoorns klinken daar als losse stemmen doorheen. De pauken geven de zware accenten, die je eerder in je borst voelt dan met je oren hoort. Probeer niet alles tegelijk te horen: kies steeds één instrument en volg het een tijdje, dan merk je vanzelf hoe ze elkaar de melodie doorgeven.Vlug, maar niet te vlug, en met een beetje waardigheid
Boven dit deel schreef ik: allegro ma non troppo, un poco maestoso. Dat betekent ongeveer: vlug, maar niet te veel, en met een vleugje majesteit. Ik wilde geen race, want deze muziek heeft de ruimte nodig om groot en zwaar te klinken. Het is een beetje zoals een recept dat zegt: zout naar smaak, maar vooral niet overdrijven.Een bouwplan met een lange staart
Voor dit eerste deel koos ik de sonatevorm, een bouwplan dat je kunt volgen als een verhaal met een begin, een middenstuk en een terugkeer. Mijn thema's worden eerst voorgesteld, daarna uit elkaar gehaald en ten slotte weer op hun plek gezet, en de voorstelling laat ik niet herhalen. Zo ontstaan vier onderdelen: de voorstelling, de doorwerking, de terugkeer en de coda. Ik loop ze in de volgende alinea's een voor een met je door, dus blijf gerust zitten.Onderdeel 1: Het thema stapt uit de mist
De voorstelling begint in d-mineur, in een tempo dat vlug is maar niet jaagt, en eerst hoor je vooral een gespannen stilte. Pas in maat 17 komt het eerste thema binnen, en het doet dat met een heftige uitbarsting. Daarna volgen melodieën die zachter en zoekender klinken, zodat de stemming steeds heen en weer schommelt tussen dreiging en verlangen. Let op hoe ik de spanning eerst langzaam opbouw voordat ik haar loslaat, want dat is het hele geheim van dit onderdeel.Onderdeel 2: De thema's worden door elkaar geschud
In de doorwerking neem ik de stukjes van mijn thema's en haal ik ze helemaal uit elkaar. Ze duiken op in andere toonsoorten, wisselen van instrument en botsen soms op elkaar, waardoor je nooit zeker weet waar je straks terechtkomt. De stemming wordt hier onrustiger en grilliger, alsof de muziek een weg zoekt in het donker. Luister vooral naar de kleine motieven die door strijkers en blazers heen en weer gaan, tot de spanning bijna niet meer te dragen is.Onderdeel 3: Thuiskomen, maar niet helemaal zoals je dacht
In de terugkeer hoor je het eerste thema opnieuw, en nu klinkt het in D-majeur. Het is dezelfde melodie in een lichtere toonsoort, maar ze verliest daar niets van haar kracht door. Je herkent dus de weg van het begin, al loop je hem nu met andere ogen. Zo wilde ik laten horen dat een verhaal je kan veranderen, ook als het op dezelfde plek eindigt waar het begon.Onderdeel 4: Het staartstuk dat niet wil ophouden
De coda beslaat bijna een kwart van het hele deel, dus je kunt haar bezwaarlijk een kort nawoordje noemen. Hier komt alles nog één keer terug, maar zwaarder en dringender dan eerst. De muziek stuwt voort naar een slot dat meer op een afscheid met een zware stap lijkt dan op een vrolijk einde. Denk je dan dat het voorbij is, bedenk dan dat dit pas het eerste van vier delen was, en dat er nog veel te beleven valt.Druk maar op play
Nu nodig ik je uit om het Allegro ma non troppo zelf te beleven. Druk op play en laat de muziek rustig over je heen komen. Houd tijdens het luisteren gerust in je achterhoofd wat we net hebben besproken. Ik hoop dat je de reis door mijn Allegro ma non troppo net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het maakte.---
Zo is het eerste deel van de Symphony No 9 weer voorbij, en ik hoop dat het zachte begin en de losbarstende storm nu vertrouwder in je oren klinken. De coda aan het eind beslaat bijna een kwart van het hele deel, dus bij elke nieuwe luisterbeurt valt er nog iets op wat je eerder niet hoorde. Vond je het fijn om deze luistergids over het Allegro ma non troppo uit Symphony No 9 te lezen? Er valt in de Symphony No 9 nog veel meer te ontdekken, want dit is pas het eerste van vier delen. Toen ik dit werk schreef, kon ik zelf het orkest niet meer horen, en daarom vind ik het mooi dat jij nu luistert naar wat ik toen alleen in mijn hoofd had. Klik daarom gerust op de links hieronder om de Symphony No 9 verder te verkennen.