Zuchten na de oorlog bij Elgars Cello Concerto in E minor, Op. 85
IV. Allegro
Cello Concerto in E minor, Op. 85
Ik ben Edward Elgar, en ik loop met je door het vierde deel van mijn Cello Concerto in E minor, Op. 85, het Allegro. Je hoort in ruim elf minuten, het langste deel van het werk, hoe de cello energiek van start gaat en pas helemaal aan het slot terugkeert naar een rustig Adagio. Wie wil weten of het lukt, kan het meteen proberen bij de Trainer , want mijn collega-componisten en ik leren je op deze site onze stukken herkennen zodra je ze hoort.
---
Wie praat hier met wie?
Luister in dit laatste deel eerst naar de solocello, want zij voert het gesprek en het orkest reageert op haar. Dat orkest bestaat uit strijkers, houtblazers, hoorns, trompetten, trombones, een tuba en pauken, en je hoeft ze niet allemaal te herkennen om te horen wie wanneer het woord neemt. Let erop dat de strijkers en de blazers de cello vaak een eigen antwoord geven, terwijl de pauken en het koper een zin kracht bijzetten. Als je alleen maar bijhoudt of de cello vooropgaat of het orkest, heb je het belangrijkste al in de gaten.Een naam als verkeersbord
Ik heb dit deel Allegro genoemd omdat dat woord de musici vertelt hoe vlug en levendig ze moeten beginnen. Een titel hoeft voor mij geen gedicht te zijn, het is eerder een bordje langs de weg waarop staat hoe hard je mag. Toch blijft het niet bij dat ene woord, want de volledige aanduiding is Allegro – Moderato – Allegro, ma non troppo – Poco più lento – Adagio. Het deel begint dus beweeglijk, maar het reist onderweg door een hele reeks tempo's.Een vorm met vijf haltes
Over de vorm kan ik je kort zijn: ik hou me liever aan de tempo's dan aan een etiket, en die tempo's vormen samen vijf onderdelen. Met ongeveer 11½ minuten is dit het langste deel van het hele concert, dus er is ruimte genoeg om die onderdelen rustig na elkaar te laten komen. In de volgende paragrafen loop ik ze één voor één met je langs, in de volgorde waarin je ze hoort. Het is een beetje als een lange treinrit waarbij je eerst vlot optrekt en aan het eind zachtjes het station binnenrolt.Onderdeel 1: Allegro, de deur vliegt open
Het deel begint met de aanduiding Allegro, en dat hoor je meteen aan de levendige, bijna ongeduldige toon. De cello en het orkest zetten het tempo neer en laten je weten dat dit slotdeel geen tijd te verliezen heeft. De sfeer is energiek en vastberaden, met nog weinig van de weemoed uit het deel dat eraan voorafging. Als je hier één ding onthoudt, laat het dan die vaart zijn.Onderdeel 2: Moderato, even op adem komen
Daarna volgt het Moderato, wat betekent dat het tempo wat gematigder wordt. De muziek wordt hier vriendelijker en breder, en de cello krijgt meer ruimte om te zingen in plaats van te rennen. Je hoort dat de haast even uit het verhaal is, maar de spanning blijft onder de oppervlakte doorgaan. Voor mij is dit het moment waarop de verteller bijna vergeet dat er nog een einde moet komen.Onderdeel 3: Allegro, ma non troppo, bijna weer vol gas
In het derde onderdeel keert de vaart terug met Allegro, ma non troppo, dus levendig maar niet te veel. Ik wilde hier laten horen dat de energie terugkomt zonder dat de muziek in een wilde race verandert. De cello en het orkest werken nu stevig samen, en de stemming wordt beslist en gedreven. Let op hoe de muziek aan kracht wint, want hier bouwt zich op wat het slot straks zo bijzonder maakt.Onderdeel 4: Poco più lento, een stapje terug
Dan wordt het tempo een klein beetje trager, zoals de aanduiding Poco più lento zegt. Het is geen grote rem, eerder het gevoel dat je op een drukke dag even blijft staan en omkijkt. De muziek wordt hier nadenkend en de cello klinkt persoonlijker, alsof ze iets terughaalt dat eerder in het concert al voorbijkwam. Dat voorbereidende moment is nodig voor wat daarna komt.Onderdeel 5: Adagio, het licht gaat zacht uit
Het slot is een Adagio, het langzaamste tempo van dit hele deel. Na al die levendigheid laat ik de muziek hier tot rust komen, en die rust voelt ernstig en een beetje weemoedig. Je hoort dat het concert geen vrolijke zwaai maakt maar zachtjes afscheid neemt. Blijf even stil zitten als het afgelopen is, want dit slot heeft die stilte nodig.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf gaan horen, dus zet de muziek aan en laat je meevoeren. Houd onderweg in je achterhoofd wie er aan het woord is en hoe het tempo van stap tot stap verandert. Je hoeft niets te herkennen of te begrijpen, luister gewoon hoe het verhaal zich ontvouwt. Ik hoop dat je de reis door dit slotdeel net zo meeslepend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Heb je genoten van deze rondleiding door het laatste deel van mijn Cello Concerto in E minor, Op. 85, de Allegro? Ik hoop dat je na ruim elf minuten muziek met een andere blik terugkijkt op het langste deel van het werk. Er valt nog veel meer te ontdekken aan dit concert, want achter elk deel zit een eigen verhaal en elke uitvoering klinkt weer net even anders. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Cello Concerto, en neem er vooral de tijd voor. Ik ben benieuwd wat je er de volgende keer in hoort.