Zuchten na de oorlog bij Elgars Cello Concerto in E minor, Op. 85
III. Adagio
Cello Concerto in E minor, Op. 85
Ik ben Edward Elgar, en ik vertel je graag over het derde deel van mijn Cello Concerto in E minor, Op. 85, het Adagio. Je hoort in nog geen vijf minuten hoe de cello één lange, weemoedige melodie zingt, en juist die eenvoud maakt dit Adagio het waard om even stil voor te gaan zitten. Zin om het te proberen, dan wacht de Trainer op je, waar mijn collega-componisten en ik je leren onze stukken te herkennen zodra je ze hoort.
---
Luisteren zonder bladmuziek
Luister bij dit derde deel vooral naar de solocello, want zij zingt hier bijna de hele tijd en de rest van de muziek is er om haar te dragen. De strijkers eronder vormen een zacht tapijt waarop ze kan lopen, en de blazers brengen hier en daar een warme kleur aan. Je hoeft niets te kunnen benoemen, het is genoeg om te horen of de cello de melodie heeft of dat het orkest even het woord neemt. Het duurt ongeveer 4 minuten en 50 seconden, dus je kunt het gerust even opzetten zonder je dag om te gooien.Een titel die niets verbergt
Ik heb dit deel gewoon Adagio genoemd, en dat is geen dichterlijke naam maar een aanwijzing voor de speler. Adagio betekent ruim en langzaam, en precies zo wilde ik dat de muziek zou klinken. Na het rusteloze tweede deel wilde ik dat het weer rustig kon worden, en daar past een kaal woord het best bij. Het staat als een stille adempauze in een werk van net geen dertig minuten, en misschien hoor je hier wel het hart van het geheel.Geen sonate, geen rondo, wel een lied
De vorm kiezen was een avontuur, want een sonate of een rondo vond ik voor zo'n kort en stil deel veel te druk. Ik koos iets dat meer op een lied lijkt: een melodie die begint, een eindje wegtrekt en daarna terugkomt. Daardoor krijg je drie onderdelen, namelijk een zacht begin, een middenstuk waar de spanning oploopt en een terugkeer waarin het weer stil wordt. Die loop ik hierna een voor een met je door.Onderdeel 1: De cello schuift zachtjes aan
Het begint rustig en langzaam, in het tempo dat het woord Adagio van me vraagt. De cello zingt een lange, eenvoudige melodie met een warme, zachte toon, zonder enige haast. Het orkest houdt zich bescheiden op de achtergrond, alsof het niemand in de weg wil lopen. De stemming is ingetogen, een beetje zoals iemand die hardop nadenkt omdat hij denkt dat er verder niemand in de buurt is.Onderdeel 2: Even het hart luchten
In het middenstuk wordt de muziek voller, omdat het orkest meer ruimte inneemt en de cello hoger en nadrukkelijker gaat zingen. De klankkleur verschuift een beetje, en wat eerst ingetogen was, wordt nu ontroerd en bijna smekend. Dit is het moment waarop de spanning het hoogst oploopt, al blijft het tempo rustig en blijft het ook hier een lied. Let erop hoe de cello en het orkest elkaar nu niet afwisselen maar samen naar een hoogtepunt toewerken.Onderdeel 3: Het licht gaat zacht uit
Na het hoogtepunt keert de melodie van het begin terug, maar ze klinkt nu zachter en vermoeider, alsof ze heeft meegemaakt wat ertussen gebeurde. De spanning zakt weg, het orkest trekt zich terug en de cello blijft bijna alleen over. Het slot is geen groot gebaar, maar een stil uitdoven dat je een moment in de lucht laat hangen. Zo vertelt dit korte deel in drie stappen een heel verhaal: eerst rust, dan verlangen en uiteindelijk berusting.Nu is het jouw beurt
Dan wil ik je nu uitnodigen om dit Adagio zelf te beleven. Druk op de afspeelknop en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk tijdens het luisteren misschien terug aan wat we samen hebben besproken, en let op de cello, het orkest en de drie onderdelen. Ik hoop dat je de reis door mijn Adagio net zo ontroerend vindt als ik die vond toen ik het schreef.---
Heb je genoten van deze rondleiding door het Adagio uit mijn Cello Concerto in E minor, Op. 85? Als je het deel van ongeveer vijf minuten nog een keer opzet, merk je misschien dat de cello iets anders vertelt dan de eerste keer. Zo'n kort, ingetogen deel vraagt om rustig luisteren, en het geeft je bij elke keer iets meer terug. Er valt in dit celloconcert nog veel meer te ontdekken, van het ontstaan van het werk tot de manier waarop het in de loop der jaren steeds meer geliefd werd. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Cello Concerto in E minor, Op. 85.