SYMPHONY NO 1 VAN BRAHMS
DE ACHTERGROND
Symphony No. 1 in C minor, Op. 68
Ik ben Brahms, en ik neem je graag mee naar het verhaal achter mijn Symphony No 1. Ben je benieuwd hoe zo'n symfonie ontstaat, en waarom ik er zo lang over deed? Ik ben er om je stap voor stap door die voorgeschiedenis heen te leiden, zodat je onderweg niets mist. Als het verhaal verteld is, geef ik je nog een aantal manieren om Symphony No 1 zelf verder te verkennen.
---
Eenentwintig jaar op één symfonie
De eerste schetsen maakte ik in 1855, en pas in september 1876 was ik klaar, op mijn drieënveertigste. Over de precieze jaartallen zijn de bronnen het niet helemaal eens, maar de meeste komen uit op ongeveer eenentwintig jaar werk. Zoveel tijd voor één stuk is lang, zelfs voor iemand die zijn muziek grondig nakijkt. Ik wilde het gewoon pas laten horen als ik er echt tevreden over was.Een reus die achter me aan loopt
De reden voor al dat getalm had een naam, en die naam was Beethoven. Ik zei het ooit zo: je kunt je niet voorstellen hoe het is om steeds zo'n reus achter je aan te horen marcheren. Elke noot die ik opschreef, hoorde ik meteen vergeleken worden met zijn symfonieën. Dan ga je er wel drie keer over nadenken voordat je iets uit handen geeft.Een verjaardagskaart met een hoorn
In september 1868 stuurde ik Clara Schumann een verjaardagsgroet met een melodie erop. Het was de melodie van een alpenhoorn, en ik schreef erbij dat de herder vandaag zo op zijn hoorn had geblazen. Die melodie liet ik jaren later terugkomen in het laatste deel van de symfonie. Een briefkaart heeft zelden zo'n lang leven gehad.Een maaltijd in vier gangen
Een symfonie is opgebouwd uit delen, die je kunt zien als de gangen van een diner: ze horen bij elkaar, maar elk heeft een eigen smaak en een eigen tempo. Het diner begint met I. Un poco sostenuto - Allegro, gespannen en zwaar, en gaat dan over in II. Andante sostenuto, dat rustig en bescheiden klinkt. Daarna komt III. Un poco allegretto e grazioso, een lichter tussendoortje in As-majeur dat warm en vriendelijk is en je even laat glimlachen. Het slot is IV. Adagio - Più andante - Allegro non troppo, ma con brio, dat in donker c-mineur begint en na lang zoeken eindigt in een stralend C-majeur.Eindelijk de première
Op 4 november 1876 klonk de symfonie voor het eerst in Karlsruhe. Felix Otto Dessoff dirigeerde, en het orkest was het Baden Court Orchestra. Na zoveel jaren wachten was dat voor mij een bijzonder moment. Daarna volgden uitvoeringen in Mannheim, München en Wenen, dus het stuk verspreidde zich snel.Beethovens tiende, volgens een dirigent
In 1877 noemde de dirigent Hans von Bülow mijn symfonie 'Beethovens Tiende'. Dat klonk als een compliment, maar ik hoorde het niet helemaal met plezier. Het hymne-achtige hoofdthema van het slot lijkt namelijk op de Ode aan de Vreugde uit Beethovens Negende, en ik reageerde afwijzend toen mensen me daarop wezen. Donald Tovey schreef later iets verstandigs: dat thema wordt met dat van Beethoven vergeleken omdat het van al die verwante melodieën groot genoeg is om de gelijkenis op te roepen.De trombones houden zich koest
In bijna de hele symfonie spelen de trombones helemaal niets. Ze komen pas in het laatste deel binnen, en dan met een plechtig koraal. Doordat ze zo lang zwijgen, voelt hun eerste klank als een deur die opengaat naar een andere ruimte. Het orkest bestaat verder onder meer uit hobo's, klarinetten, hoorns en pauken, en die hoor je het hele stuk lang, maar de trombones bewaar ik voor het slot.Een ketting van dalende terts
Het hele stuk is gebouwd op een reeks dalende tertsen, en dat is een soort handtekening van mij. Je hoort dat kleine, afdalende patroon steeds terugkomen, in een andere vorm of in een ander instrument. Het geeft de symfonie een ruggengraat, ook als de sfeer van deel tot deel verandert. Je hoeft het niet te herkennen om het te voelen, maar als je het eenmaal hoort, blijf je het horen.Van Karlsruhe naar New York
In 1877 gaf Simrock de partituur uit, zodat andere orkesten ermee aan de slag konden. Nog in datzelfde jaar, op 15 december, klonk de symfonie voor het eerst in Amerika. Leopold Damrosch dirigeerde die uitvoering in Steinway Hall in New York. Voor een stuk waar ik zo lang over had gedaan, reisde het verrassend snel de wereld over.Geen verborgen verhaal
Een uitvoering duurt gemiddeld zo'n vijfenveertig minuten, dus je hebt even de tijd nodig. Mensen hebben er een heldenreis in gehoord, van duisternis naar licht, maar ik heb zelf nooit een verhaal bij de symfonie gepubliceerd. Wat je erin hoort, is dus aan jou. Ik hoop alleen dat je aan het eind net zo opgelucht en tevreden bent als ik was.---
Als ik terugkijk, vind ik het nog steeds bijzonder dat een symfonie waar ik zo lang over heb gedaan, uiteindelijk zo vanzelfsprekend klinkt. Vond je het leuk om te lezen hoe mijn Symphony No 1 is ontstaan? Er valt namelijk nog veel meer te ontdekken, want een uitvoering duurt ongeveer drie kwartier en er gebeurt in die tijd meer dan ik hier kwijt kon. Je kunt bijvoorbeeld eens op de trombones letten, die pas in het laatste deel meespelen en dan meteen een plechtig koraal laten horen. Klik gerust op de links hieronder als je verder wilt luisteren en lezen over mijn Symphony No 1. Misschien hoor je de eerste paukenslagen daarna net even anders.