SYMPHONY NO 5 VAN MAHLER
'I. TRAUERMARSCH'
Symphony No. 5 in C-sharp minor
Hallo, ik ben Mahler, en ik ga je graag vertellen over het eerste deel van mijn Vijfde symfonie, de Trauermarsch. Heb je zin om te horen hoe dit openingsdeel in elkaar zit en wat erachter schuilgaat? Ik neem je rustig mee door alle details van de Trauermarsch, zodat je straks niet alleen hoort wat er gebeurt, maar ook waarom. Daarna laat ik je zien op welke manieren je de Vijfde symfonie nog verder kunt verkennen.
---
Ga zitten, de stoet komt eraan
Neem er rustig de tijd voor, want de Trauermarsch duurt ongeveer dertien minuten en haast heeft hier niemand. Luister eerst naar die ene trompet helemaal aan het begin, want na dat signaal schuift de rest van het orkest pas aan. Let daarna op de pauken en het zware koper, die de stap bepalen, terwijl de strijkers de klacht zingen die erboven hangt. En onthoud vooral dat de mars steeds terugkomt, zoals een bekende straat waar je tijdens een lange wandeling telkens weer doorheen loopt.Waarom ik er Trauermarsch boven zette
Een Trauermarsch is een begrafenismars, en dat is precies wat ik wilde laten horen: een stoet die zich langzaam voortbeweegt. Daarom schreef ik er ook 'In gemessenem Schritt' en 'Streng' bij, zodat elke dirigent weet dat hier met afgemeten, plechtige passen wordt gelopen. Zo'n titel zegt de luisteraar meteen wat voor reis het wordt, nog voordat de eerste noot klinkt. Samen met het stormachtige tweede deel vormt deze mars de eerste groep van mijn symfonie, dus je hoort hier eigenlijk de eerste helft van een verhaal.Een stoet met pauzes
De vorm is makkelijk te volgen, want een begrafenisstoet laat zich lastig in strakke vakjes duwen. In plaats daarvan staat de marsmelodie centraal, en die wordt twee keer onderbroken door een rustiger tegenstuk, waardoor een soort driedelige vorm ontstaat. Als je dat in stukjes hakt, krijg je vijf onderdelen: de mars, een rustiger moment, de mars, nog een rustiger moment en de mars die terugkeert. Ik loop ze hieronder een voor een met je door, zodat je precies weet waar je bent.Onderdeel 1: De stoet zet zich in beweging
Alles begint met de trompet en met cis-mineur, een toonsoort die meteen een donkere schaduw over de muziek legt. Het tempo is gemeten en streng, zodat je de stappen bijna kunt tellen. Het orkest sluit zich geleidelijk bij die eenzame stem aan, alsof er langs de route steeds meer mensen bij komen staan. Dit eerste onderdeel zet de toon voor alles wat volgt, dus als je alleen hier goed naar luistert, ken je het hart van de mars al.Onderdeel 2: Even adem halen
Dan onderbreek ik mijn eigen mars met een rustiger tegenstuk, en dat is een duidelijk andere wereld. De zware pas verdwijnt naar de achtergrond en de muziek krijgt iets zachters, bijna alsof iemand zich een herinnering laat ontglippen. Het blijft verdrietig, maar het verdriet verandert van stoet in gedachte. Let op hoe sterk dit afsteekt tegen het begin, want juist dat contrast maakt de mars daarna zoveel zwaarder.Onderdeel 3: De mars komt terug
Na dat rustige moment neemt de marsmelodie de muziek weer in handen, en je herkent haar direct. Dat voelt als thuiskomen, maar dan op een plek waar je eigenlijk liever niet wilde zijn. Het gemeten tempo van het begin is er weer, alleen heb je nu een stuk van de weg al afgelegd. Zo hoor je dat dezelfde muziek anders klinkt zodra er iets tussen is gekomen.Onderdeel 4: Een tweede keer ademruimte
Voor de tweede keer breek ik de mars af met een rustiger episode, en daarmee volgt de muziek een patroon dat je inmiddels herkent. Ook nu verandert de sfeer: het zwaarste gewicht gaat van de schouders, al verdwijnt het niet helemaal. Dit is het moment om te luisteren naar wat er anders klinkt dan de eerste keer, want ik laat het tegenstuk niet zomaar herhalen. Het is een soort zucht voordat het slot komt, en dat slot kun je gerust voelen aankomen.Onderdeel 5: De laatste mars
Tot slot keert de marsmelodie nog één keer terug en sluit ze de cirkel die met die ene trompet is begonnen. Je hoort nu zelf hoe vaak je dit thema al hebt gehoord, en dat maakt het bijna vertrouwd. Daarmee eindigt dit eerste deel, maar het verhaal is nog niet af, want het stormachtige tweede deel hoort bij dezelfde groep. Je kunt de Trauermarsch dus zien als de eerste helft van een zin die pas in het volgende deel zijn punt bereikt.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf gaan horen: zet de Trauermarsch op en laat de muziek gewoon over je heen komen. Misschien denk je tijdens het luisteren nog even terug aan de trompet, de terugkerende mars en de twee rustigere onderbrekingen waar we het over hadden. Je hoeft niets te herkennen en niets te begrijpen, want de muziek doet het grootste deel van het werk zelf. Ik hoop dat je de reis door deze Trauermarsch net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je het fijn vond om met mij mee te luisteren naar de Trauermarsch uit de Vijfde symfonie. Na al die stappen van de stoet is er misschien iets blijven hangen, zoals die ene trompet die alleen het donker in klinkt. Dertien minuten is niet lang, maar ik wil er graag zo veel in kwijt. Toch is de Trauermarsch maar het begin, want de Vijfde symfonie heeft nog veel meer te bieden. Na de begrafenis volgen nog vier delen, en elk deel heeft een eigen sfeer. Het Adagietto, dat ik voor Alma schreef, klinkt heel anders dan de mars waarmee ik begin, en in het slot kom je allerlei melodieën weer tegen. Als je benieuwd bent geworden, klik dan op de links hieronder en luister verder, want zo leer je de hele symfonie stap voor stap kennen. Ik wens je er veel luisterplezier bij.