SYMPHONY NO 5 VAN MAHLER
'II. STÜRMISCH BEWEGT, MIT GRÖSSTER VEHEMENZ'
Symphony No. 5 in C-sharp minor
Ik ben Mahler, en in dit stuk neem ik je mee door het tweede deel van mijn Vijfde symfonie, Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz. Het deel staat in a-mineur en duurt ongeveer vijftien minuten, dus er valt heel wat te vertellen. Ben je nieuwsgierig geworden naar wat er in dit stormachtige deel allemaal gebeurt? Dan loop ik graag met je mee, en ik wijs je stap voor stap de details aan, zodat je tijdens het luisteren weet waar je op kunt letten. Als we het deel samen hebben doorgenomen, geef ik je daarna een paar manieren om de Vijfde nog verder te verkennen.
---
Zet je schrap, het gaat waaien
Dit deel duurt ongeveer vijftien minuten, dus ga er even goed voor zitten. Luister eerst naar de strijkers, die als een stormwind voortjagen, en let ook op het koper dat er hard doorheen blaast. Probeer daarna de zucht uit het eerste deel te herkennen, want die komt kort terug voordat de onrustige eerste melodie losbarst. Houd ten slotte je oren open voor het moment waarop de wolken opentrekken en een koraal in D-majeur doorbreekt, en luister hoe lang het licht blijft.Waarom het een storm moest heten
Bij Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz schreef ik ongeveer 'stormachtig bewogen, met de grootste hevigheid' boven de noten, en ik meende het letterlijk. Na de Trauermarsch wilde ik geen rustig vervolg, maar de woede en wanhoop laten horen die onder het verdriet zaten. Met zo'n aanwijzing weet iedere musicus meteen dat dit geen deel is om netjes en beleefd te spelen. Een storm waarvan niemand de hevigheid durft te voelen, is tenslotte maar een buitje.Geen etiket, wel een route
Aan de vorm van dit deel hang ik liever geen strak etiket. Denk liever aan een route met drie stations: de zucht met de onrustige eerste melodie, het koraal in D-majeur, en het terugzakken in het tragische. Onderweg gaat de muziek van a-mineur naar een stralend D-majeur, en daarna gaat ze weer terug naar de donkere kant. Ik loop die stations nu één voor één met je langs.Sectie 1: De zucht zwaait nog even
Het deel begint in a-mineur, in een tempo dat al meteen onrustig is en nergens op iemand wacht. Eerst hoor je de zucht uit het eerste deel terug, een dalend, klagend gebaar dat laat merken dat het verdriet nog niet voorbij is. Dan volgt de onrustige eerste melodie, die hard en gejaagd uit het orkest komt, alsof er iets achter de muzikanten aan zit. Het gaat in deze sectie niet om mooie bochten maar om spanning, en die wordt steeds strakker opgedraaid.Sectie 2: Even breekt de zon door
Midden in al dat geweld verschijnt een triomfantelijk koraal in D-majeur, en na zoveel somberheid klinkt die toonsoort als een open raam. De sfeer verandert hier volledig: de jacht stopt, de klank wordt breed en plechtig, en voor het eerst lijkt er hoop te zijn. Luister goed naar dit koraal, want ik heb het niet voor niets zo prominent gemaakt. Je hoort het later in de finale terug, dus wat je hier hoort, is een belofte voor wat nog komt.Sectie 3: Het licht dooft weer uit
Het koraal blijft niet staan, want het lost op en zakt terug in het tragische materiaal waar het deel mee begon. Het D-majeur van daarnet verdwijnt en de donkere kleuren komen terug, alsof de storm gewoon even adem had gehaald. Zo vertelt dit deel zijn verhaal: eerst verdriet dat in woede omslaat, dan een glimp van overwinning, en daarna de harde terugkeer naar de werkelijkheid. Dat het licht even gewonnen leek te hebben, maakt het dooflopen ervan des te schrijnender.Nu mag je zelf de storm in
Nu is het jouw beurt om Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz zelf te beleven, dus druk op play en laat de muziek over je heen komen. Denk tijdens het luisteren aan wat we besproken hebben: de zucht, de jachtige melodie en dat ene koraal in D-majeur. Het hoeft je niet meteen te lukken om alles te volgen, want je mag het gewoon nog een keer opzetten. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo spannend vindt als ik toen ik het schreef.---
Zo, nu heb je de storm van het tweede deel van begin tot eind gehoord, van de zucht uit het eerste deel tot het koraal in D-majeur dat het even licht laat worden. Heb je genoten van deze luistergids bij II. Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz uit de Symphony No 5? Ik hoop dat je nu hoort hoe de onrust en de hoop in dit deel steeds met elkaar worstelen, en dat je het na een tweede keer luisteren weer anders ervaart. Er valt in mijn Vijfde nog veel meer te ontdekken. Denk aan het Scherzo met zijn walsen en Ländler, aan het Adagietto dat alleen voor strijkers en harp is geschreven, en aan het Rondo-Finale, waarin het koraal uit dit tweede deel terugkomt. Wie dat koraal nu kent, herkent het later als een oude bekende. Klik dus gerust op de links hieronder om verder te luisteren en meer over de Vijfde te lezen. Neem er de tijd voor, en laat de muziek je meenemen.