AIDA VAN VERDI
'O PATRIA MIA'
Aida, opera in four acts (1871)
Ik ben Verdi, en ik ga je hier uitleggen hoe O patria mia in elkaar zit, de aria die Aida in de derde akte van mijn opera zingt. Het is een rustig moment in een verhaal vol oorlog en verraad: Aida staat alleen aan de oever van de Nijl en denkt terug aan het land dat ze kwijt is. Ben je benieuwd naar de uitleg bij O patria mia? Ik ben er om je stap voor stap langs de details van dit stuk te leiden, zodat je hoort wat er onder haar zang gebeurt. Als we daarmee klaar zijn, geef ik je nog een paar manieren om Aida verder te ontdekken.
---
Luisteren zonder bladmuziek
Bij O patria mia luister je vooral naar twee dingen: de sopraan die Aida zingt en het orkest dat haar zachtjes draagt. Het orkest speelt hier geen hoofdrol, het is eerder de nacht zelf, die als koele lucht om haar heen hangt. Volg haar stem van de eerste tot de laatste noot en let op waar ze zacht wordt, waar ze zich uitstrekt en waar ze bijna breekt. Je hoeft geen woord Italiaans te kennen, want aan haar toon hoor je meteen dat dit iemand is met heimwee.Een titel die uit haar mond valt
De titel is gewoon haar eerste uitroep, in de Italiaanse verzen van Antonio Ghislanzoni. O patria mia betekent zoiets als: o mijn vaderland. Aida leeft als gevangene in Egypte, dus een betere eerste zin kon ik haar op deze avond niet geven. Ik wilde dat je direct weet waar haar hart ligt, nog voordat ze een tweede woord zingt.Een aria, geen gebouw
Over de vorm heb ik niet lang hoeven twijfelen, want dit is een aria: een lied voor één stem. Ik liet het in vier stukken groeien, als een gedachte die steeds een stapje verder wordt gedacht. Eerst komt de stilte van de nacht, dan het heimwee, daarna de hoogste spanning en tot slot het wegebben. Die vier loop ik zo met je door, een voor een.Deel 1: De nacht aan de rivier
Het stuk speelt zich af in de derde akte, aan de oever van de Nijl, en het orkest zet die plek neer nog voordat Aida zingt. Het tempo is rustig en alles klinkt gedempt, alsof de hele wereld even haar adem inhoudt. Er gebeurt buiten niets, maar je voelt dat er binnen in haar van alles gebeurt. Luister naar hoe zacht ik de muziek hier laat beginnen, want daar heb ik de rest van de aria nodig.Deel 2: Heimwee in een lange lijn
Nu begint Aida te zingen en haar melodie is lang en vloeiend, zonder haast, zoals iemand praat die aan thuis denkt. Ze herinnert zich haar land, Ethiopië, en de stemming is zacht en bijna dromerig. Het orkest houdt zich op de achtergrond en geeft haar alle ruimte om te vertellen. Zo laat ik je eerst van haar houden, voordat het verdriet erbij komt.Deel 3: Het verlangen zwelt aan
Hier wordt haar stem voller en gaat hij hoger, en het orkest groeit mee onder haar. De harmonie schuift onderweg een andere kant op, waardoor het licht in de muziek van kleur verandert. Daarmee verandert ook de stemming: de dromerige herinnering wordt een pijnlijk verlangen. Dit is het moment waarop je het meest hoort hoe ver ze van huis is.Deel 4: Weer terug in het donker
Na de hoogste spanning zakt alles langzaam terug naar de stilte waarmee het begon. Aida weet dat ze niet terug kan, en dat hoor je aan hoe haar zang uitdooft in plaats van afsluit. Het is een rustig slot, maar geen rustig moment in het verhaal, want in deze akte is het haar vader Amonasro die haar onder druk zet om bij Radamès de route van het leger te achterhalen. Zo laat ik een aria eindigen die het hart van de avond is, terwijl het drama net op gang komt.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt: zet O patria mia op en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg aan wat we hebben besproken: de stem van Aida, de nacht aan de Nijl en de vier stukken die in elkaar overlopen. Je hoeft niets te doen, behalve luisteren naar iemand die ver van huis is. Ik hoop dat je er net zoveel van geniet als ik toen ik het schreef.---
Zo, de nacht aan de oever van de Nijl is weer stil geworden. Heb je genoten van deze luistergids bij O patria mia uit Aida? Ik schreef deze aria voor een vrouw die ver van huis is en nauwelijks durft te hopen dat ze haar land ooit terugziet. Misschien hoor je nu meer dan de eerste keer: het orkest dat om haar heen hangt als koele nachtlucht, en een stem die zacht wordt, zich uitstrekt en bijna breekt. Toch is dit maar één moment uit het derde bedrijf van een opera met vier akten. Er valt in Aida nog veel meer te ontdekken, van de grote koren tot het stille slotduet O terra addio. Bij de première in Caïro in 1871 was ik er zelf niet bij, maar jij kunt het werk nu rustig van begin tot eind beluisteren. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Aida. Ik hoop dat je nog vaak terugkeert naar de oever van de Nijl.