Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets
V. Saturn, the Bringer of Old Age

The Planets, Op. 32

Holst presenteert een luistergids bij V. Saturn, the Bringer of Old Age uit zijn The Planets

Ik ben Gustav Holst, en ik vertel je graag alles over V. Saturn, the Bringer of Old Age. Je hoort een tikkende klok van fluiten, fagotten en harpen die de tijd bijna tastbaar maakt, en daarom is dit deel de moeite waard voor wie wil voelen hoe ouderdom klinkt. Onze stukken leer je op deze site ook herkennen zodra je ze hoort, want mijn vakgenoten en ik helpen je daarbij, dus aan de slag met de Trainer .

---

Eerst de klok, dan pas de rest

Bij V. Saturn, the Bringer of Old Age vraag ik je vooral om geduld te hebben, want dit deel haast zich nergens naartoe. Luister eerst naar het begin, waar fluiten, fagotten en harpen een regelmatig tikkend motief spelen dat klinkt als een klok die rustig de tijd bijhoudt. Wacht dan op de trombones, die een plechtige melodie inzetten, en volg die door het stuk heen alsof je een oude man op straat op zijn gemak achternaloopt. Let aan het eind op de klokken: behalve de pauken zijn zij het enige slagwerk in dit deel, dus als je ze hoort, zit je midden in het hoogtepunt.

Waarom ik de ouderdom een planeet gaf

Mijn uitgangspunt voor The Planets was astrologie, dus ik zocht bij elke planeet naar een karakter en niet naar sterrenkunde of oude goden. Bij Saturnus koos ik daarom voor het karakter van de ouderdom, en dat hoor je in de trage tred en in de zwaarte van de klanken. Toch bedoelde ik het niet als treurig verhaal, want ouderdom brengt ook rust en een zekere waardigheid met zich mee. Het verhaal gaat dat dit mijn eigen lievelingsdeel van de suite was, en als ik naar de opbouw kijk, dan begrijp ik dat wel.

Geen sonate, geen rondo, wel een lange adem

De vorm kiezen was bij dit deel een kleine zoektocht, want ik wilde geen sonate en geen rondo maar een muziekstuk dat groeit zoals een leven. Daarom vertrek ik in een langzaam tempo, Adagio, laat ik er korte, levendige uitbarstingen in doorbreken en voeg ik later een rustiger gaande Andante toe. Alles stuurt uiteindelijk naar één groot hoogtepunt toe, waarna de muziek langzaam uitdooft. Ik loop de vier stappen daarvan hieronder één voor één met je door, zodat je precies weet wat je hoort.

Deel 1: De klok die nooit om uitstel vraagt

Ik begin in het tempo Adagio, in een maat van vier tellen, en dat betekent dat alles heel langzaam en bijna gewichtloos van start gaat. Fluiten, fagotten en harpen tikken hun klokthema, en dat tikken geeft het gevoel dat de tijd hier een eigen, onverstoorbare gang heeft. Er is nog geen melodie die je kunt meezingen, dus dit is het moment om je te laten indommelen in het ritme. De stemming is somber maar kalm, als een lange gang waarin je alleen je eigen voetstappen hoort.

Deel 2: De trombones nemen het woord

Dan laat ik de trombones een plechtige melodie inzetten, en vanaf dat moment krijgt het stuk een gezicht. Het klokthema blijft op de achtergrond doortikken, zodat je voelt dat de tijd ook onder die ernstige melodie gewoon doorloopt. Hier en daar breken korte, levendige stukjes in animato door, alsof de energie van vroeger even de kop opsteekt. Het tempo valt daarna telkens weer terug naar de rust, en juist dat terugvallen geeft deze passage zo'n weemoedig karakter.

Deel 3: Een wiegende Andante in drie halve noten

Later in het stuk verander ik de maat en ga ik over op een Andante in 3/2, een maat met drie halve noten per keer. Daardoor krijgt de muziek een brede, wiegende beweging, een beetje zoals een schommelstoel die langzaam heen en weer gaat. Het tempo is wat vloeiender dan aan het begin, maar de ernst is niet verdwenen en de stemming blijft zwaar en plechtig. Luister hier goed hoe de spanning stap voor stap oploopt, want alles wat ik tot nu toe liet horen, werkt naar het volgende moment toe.

Deel 4: Het grote hoogtepunt en de stilte erna

Aan het eind bouw ik de muziek op tot een luid hoogtepunt, in triple forte, dus zo hard als het orkest maar kan. Daar komen de klokken bij, die ik uitsluitend voor dit moment bewaar, en hun galm legt een schaduw over alle andere instrumenten heen. Daarna laat ik alles langzaam wegebben, tot de muziek zacht en bijna ongemerkt verdwijnt. Wat blijft hangen is geen angst maar een diepe, vredige stilte, en die stilte vind ik het mooiste van het hele deel.

Nu is het jouw beurt

Ik nodig je uit om V. Saturn, the Bringer of Old Age nu zelf te beleven, dus druk op play en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk tijdens het luisteren even terug aan wat ik je vertelde: het tikken van de klok, de plechtige trombones, de wiegende Andante en tot slot de klokken. Je hoeft niets te doen of te begrijpen, want het volstaat om te luisteren en de tijd zijn gang te laten gaan. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo meeslepend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.

---

Ik hoop dat je het fijn vond om met mij door V. Saturn, the Bringer of Old Age te lopen. Misschien hoor je nu het tikkende thema van het begin al voor je, en de plechtige melodie van de trombones die daar langzaam bovenuit komt. Dit deel was volgens de verhalen mijn favoriet uit de hele suite, en ik denk dat je na het luisteren wel begrijpt waarom. Wat mij betreft zit de rust in dit stuk vooral in het einde, waar de klokken uitklinken en alles zachtjes wegebt. Heb je het stuk graag leren kennen? Er valt in The Planets nog veel meer te ontdekken, want elk deel heeft zijn eigen sfeer, zijn eigen kleuren en zijn eigen verhaal. Klik op de links hieronder om verder te verkennen en laat je meenemen naar de andere planeten van mijn suite.

Mooiste momenten Achtergrond

Luistergids 1: I. Mars, the Bringer of War Luistergids 2: II. Venus, the Bringer of Peace Luistergids 3: III. Mercury, the Winged Messenger Luistergids 4: IV. Jupiter, the Bringer of Jollity Luistergids 6: VI. Uranus, the Magician Luistergids 7: VII. Neptune, the Mystic Meer over Holst Leer het herkennen als je het hoort

Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets V. Saturn, the Bringer of Old Age