Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets
IV. Jupiter, the Bringer of Jollity

The Planets, Op. 32

Holst presenteert een luistergids bij IV. Jupiter, the Bringer of Jollity uit zijn The Planets

Ik ben Gustav Holst, en ik loop je graag door IV. Jupiter, the Bringer of Jollity heen. Je hoort hoe de uitgelaten, dansante opening plotseling plaatsmaakt voor een brede, plechtige melodie in de helft van het tempo, en juist dat contrast maakt de vrolijkheid zo groot. Stukken herkennen zodra je ze hoort leer je op deze site van mijn collega-componisten en mij, dus stap de Trainer binnen en probeer het zelf.

---

Luisteren zonder diploma

Bij IV. Jupiter, the Bringer of Jollity raad ik je aan om eerst gewoon het tempo te voelen: het stuk danst in twee tellen en je gaat vanzelf meebewegen. Luister daarna naar het orkest als één grote groep, die de melodieën als een bal van de ene naar de andere hoek van de zaal gooit. Let vervolgens op het moment waarop de muziek ineens vertraagt en een brede, plechtige melodie krijgt, want die vormt het hart van het stuk. Daarna keert het feest terug, en als je deze drie stappen volgt, heb je eigenlijk al het hele deel begrepen.

Waarom Jupiter zo vrolijk heet

Mijn uitgangspunt voor The Planets was astrologie, dus ik dacht aan het karakter dat mensen aan een planeet toeschrijven en niet aan sterrenkunde. Bij Jupiter paste daar voor mij een feestelijke, uitbundige stemming bij, en daarom kreeg dit deel de titel 'the Bringer of Jollity'. Ik zette het in het midden van de suite, na het razendsnelle Mercury en vóór het sombere Saturn, omdat ik de volgorde koos op muzikale werking en niet op de afstand tot de zon. Zo hoor je eerst een groot feest en daarna de tikkende klok van Saturn, en het ene deel maakt het andere alleen maar sterker.

Een feest in vier bedrijven

Over de vorm heb ik even nagedacht, maar het werd geen sonate en geen rondo: het is grofweg een ABA-opbouw. Eerst komt het vrolijke openingsdeel, dan een langzaam middendeel en daarna keert het begin terug. Aan het eind komt de statige melodie uit het midden nog één keer terug, en dat geeft je samen vier stukken om te volgen. Hou je vast, want ik neem ze hierna een voor een met je door.

Deel 1: De uitbundige opening

Ik begin Allegro giocoso, wat zoiets betekent als vlug en speels, in een maat van twee tellen. De muziek huppelt en buitelt voort, als kinderen die na school de speeltuin in rennen. Halverwege komt een tweede thema in drie tellen, waardoor het ritme even wiegt in plaats van stuitert. Let goed op dat verschil in maat, want het geeft het feest meer kleur zonder dat de vrolijkheid ook maar een moment zakt.

Deel 2: Opeens wordt het plechtig

Dan rem ik af naar Andante maestoso in drie tellen, op de helft van het openingstempo. Je hoort een brede, statige melodie die je na één keer luisteren al kunt meezingen, en de stemming verschuift van uitgelaten naar warm en gedragen. In 1921 bewerkte ik die melodie tot de hymne "Thaxted", die gebruikt wordt voor "I Vow to Thee, My Country". Imogen Holst vond dat deze koppeling het deel eerder schaadde, en daar valt zeker over te twisten.

Deel 3: Het feest komt gewoon weer binnen

Na die plechtigheid keert het openingsmateriaal terug, en de snelle dans in twee tellen pakt de draad weer op. Je herkent de melodie meteen, als een buurman die na het eten ongevraagd weer binnenstapt. Het tempo is weer vlug en speels, maar het klinkt nu net iets rijker, omdat je de brede melodie net hebt gehoord. Dat is het mooie van een terugkeer: dezelfde noten klinken anders wanneer er iets tussen is gebeurd.

Deel 4: Een slot met een uitroepteken

Vlak voor het einde laat ik de statige melodie nog één keer terugkomen. Daarmee sluit de cirkel: feest, plechtigheid, feest en nog een keer plechtigheid. Het deel eindigt op een akkoord dat in de partituur drie keer forte heet, dus zo luid als het orkest maar kan. Na dat laatste akkoord wil je eigenlijk vanzelf klappen, ook als je alleen thuis op de bank zit.

Druk maar op play

Nu mag je IV. Jupiter, the Bringer of Jollity zelf gaan beleven. Druk op play en laat je helemaal meevoeren door de muziek. Denk tijdens het luisteren af en toe terug aan wat we samen hebben besproken. Ik hoop dat je de reis door mijn Jupiter net zo spannend vindt als ik toen ik hem schreef.

---

Zo sluit ik de cirkel van Jupiter: de uitgelaten dansmuziek keert terug, de brede melodie uit het midden klinkt nog één keer, en het deel eindigt op een krachtig slotakkoord. Na al die vrolijkheid blijft er vaak een warm, tevreden gevoel hangen, en dat is precies wat ik hoopte dat je zou meenemen. Heb je genoten van deze luistergids bij IV. Jupiter, the Bringer of Jollity uit The Planets? Ik hoop dat je de muziek nu anders hoort dan de eerste keer, met oog voor hoe de snelle dans en de statige melodie elkaar afwisselen. Er valt in The Planets nog veel meer te ontdekken. Mijn suite bestaat uit zeven delen, en elk deel heeft een eigen karakter, van het dreigende begin van Mars tot het stille, wegstervende slot van Neptune. Ook het verhaal eromheen, van de vakantie in Spanje tot de eerste uitvoeringen, is de moeite waard om te kennen. Klik gerust op de links die je hier ziet, dan neem ik je mee naar de andere delen en naar meer verhalen over mijn suite. Luister er in je eigen tempo naar, en neem de tijd om bij elk deel even stil te staan.

Mooiste momenten Achtergrond

Luistergids 1: I. Mars, the Bringer of War Luistergids 2: II. Venus, the Bringer of Peace Luistergids 3: III. Mercury, the Winged Messenger Luistergids 5: V. Saturn, the Bringer of Old Age Luistergids 6: VI. Uranus, the Magician Luistergids 7: VII. Neptune, the Mystic Meer over Holst Leer het herkennen als je het hoort

Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets IV. Jupiter, the Bringer of Jollity