Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets
VII. Neptune, the Mystic
The Planets, Op. 32
Ik ben Gustav Holst, en ik neem je graag mee door VII. Neptune, the Mystic. Je hoort hoe twee koren van vrouwenstemmen zonder woorden vanuit een aangrenzende kamer zingen, tot een deur langzaam dichtgaat en hun klank in stilte verdwijnt. Wil je onze stukken leren herkennen zodra ze klinken, dan leren mijn vakgenoten en ik dat je op deze site, dus begin gerust met de Trainer .
---
Luister met je ogen dicht en je oren open
Bij VII. Neptune, the Mystic luister je niet naar een melodie die je kunt meefluiten, maar naar een sfeer die langzaam om je heen opkomt. Ik heb er geen tempo bij geschreven en het blijft van begin tot eind zacht, dus je zet het geluid niet harder maar je zit juist stiller. Let op de maat, want die deint onregelmatig heen en weer, zodat je nooit zeker weet waar de volgende tel valt. Wacht verder op de stemmen van een vrouwenkoor die zonder woorden zingen, want daar draait dit hele stuk uiteindelijk om.Waarom ik hier een mysticus van maakte
De ondertitel "the Mystic" heb ik overgenomen uit de astrologieboeken van Alan Leo, net als die van Mercury. Mijn uitgangspunt was dus niet de sterrenkunde maar het karakter dat men aan een planeet toeschrijft, en bij Neptune hoort dan iets onzichtbaars en ongrijpbaars. Daarom wilde ik geen muziek die je stap voor stap volgt, maar muziek waarin je de grond onder je voeten kwijtraakt, zoals in een mist waarin je de horizon niet meer ziet. Omdat ik de zeven delen koos op wat het beste werkt en niet op de volgorde vanaf de zon, mocht Neptune als laatste komen en de deur achter de hele suite sluiten.Een vorm zonder vaste grond
De vorm van dit deel was een avontuur, want het is geen sonate en ook geen rondo, maar een stuk dat liever zweeft dan dat het opbouwt. Er is geen groot conflict dat wordt opgelost en er komt geen stevig hoogtepunt, want alles blijft zacht en schuift rustig in elkaar over. Ik verdeel het voor jou in vier stukjes: het zachte begin, de vreemde harmonieën, de stemmen in de verte en het wegsterven aan het slot. Ik loop ze hieronder een voor een met je door, zodat je weet waar je bent terwijl alles om je heen vervaagt.Deel 1: Het begin, waar de klok niet meetelt
Ik laat het stuk beginnen zonder tempo-aanduiding, en dat is precies de bedoeling: je hoeft nergens naartoe. De maat deint onregelmatig, als een bootje dat op een rustige zee op en neer gaat zonder een vast ritme. Alles blijft zacht, dus je moet er even voor gaan zitten, maar dan merk je dat de stilte zelf bijna een instrument is. Er gebeurt hier weinig, en dat weinige is met opzet zo klein gehouden dat elke nieuwe klank opvalt.Deel 2: Twee akkoorden die niet met elkaar door één deur kunnen
In het koper laat ik een akkoord in e-mineur en een akkoord in gis-mineur tegelijk klinken. Die twee horen eigenlijk niet bij elkaar, en daardoor klinkt de muziek vreemd, ongrijpbaar en een beetje onwerelds, zonder dat het hard wordt. Je hoeft de namen van die akkoorden niet te kennen om te horen dat de grond niet helemaal klopt, dat is precies het gevoel dat ik zocht. Zo schuift de muziek van het ene vage beeld naar het volgende, zonder dat ze ergens echt aankomt.Deel 3: Stemmen uit de kamer ernaast
Nu komt het moment waarvoor je geluisterd hebt: twee koren met elk drie vrouwenstemmen die zonder woorden zingen. Ze staan niet op het podium maar in een aangrenzende ruimte, aan het zicht onttrokken, zodat hun klank van ver weg lijkt te komen. Je ziet niemand zingen en je kunt niet aanwijzen waar het vandaan komt, wat voor mij precies bij een mysticus past. Het orkest en de stemmen gaan zachtjes in elkaar over, tot je niet meer weet waar het ene ophoudt en het andere begint.Deel 4: De deur gaat langzaam dicht
Het slot is mijn favoriete truc: de muziek eindigt heel zacht, terwijl de deur naar de ruimte van de zangeressen langzaam wordt gesloten. De stemmen worden daardoor steeds verder weg en verdwijnen uiteindelijk in de stilte, zonder dat er een laatste klap of slotakkoord komt. Ook toonsoortelijk blijft het open, want het einde laat zich niet vastpinnen op één toonsoort, alsof de vraag bewust onbeantwoord blijft. Blijf dus nog even zitten als het stil is geworden, want juist in dat laatste moment hoor je wat ik wilde zeggen.Nu mag jij naar de verste planeet
Dan is het nu jouw beurt om VII. Neptune, the Mystic zelf te beleven. Druk op play, doe het licht wat lager en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg misschien terug aan wat ik je verteld heb: de deinende maat, de vreemde akkoorden, de stemmen uit de kamer ernaast en de deur die dichtgaat. Ik hoop dat je deze reis net zo bijzonder vindt als ik toen ik het stuk schreef.---
Ik hoop dat je het fijn vond om te lezen wat er in VII. Neptune, the Mystic gebeurt. Voor mij is dit het deel waarin de suite niet met een knal, maar met een zachte stilte eindigt. De vrouwenstemmen zingen zonder woorden vanuit een aangrenzende kamer, en als de deur langzaam dichtgaat, lossen ze op in het niets. Misschien blijft die stilte nog even in je hoofd hangen nadat de muziek is gestopt. Toch is dit nog maar een klein deel van wat The Planets te bieden heeft. Er valt nog veel meer te ontdekken, bijvoorbeeld hoe de zeven delen elk een eigen wereld hebben en hoe de suite in de loop der jaren is ontvangen. Klik gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat er in The Planets te beleven valt.
Mooiste momentenAchtergrondLuistergids 1: I. Mars, the Bringer of WarLuistergids 2: II. Venus, the Bringer of PeaceLuistergids 3: III. Mercury, the Winged MessengerLuistergids 4: IV. Jupiter, the Bringer of JollityLuistergids 5: V. Saturn, the Bringer of Old AgeLuistergids 6: VI. Uranus, the MagicianMeer over HolstLeer het herkennen als je het hoort