Een rondje zonnestelsel met Holsts The Planets
De achtergrond
The Planets, Op. 32
Ik ben Gustav Holst, en dit is het verhaal achter mijn suite The Planets. Je ontdekt hoe ik dit grote orkestwerk vooral in weekenden en vakanties schreef, naast mijn drukke lessen op St Paul's Girls' School, en dat maakt het verhaal bijzonder. Of je mijn muziek ook herkent zodra ze klinkt, kun je zelf testen: mijn collega-componisten en ik leren het je op deze site, dus open de Trainer maar.
---
Een vakantie met een onverwacht gespreksonderwerp
In het voorjaar van 1913 ging ik op vakantie naar Spanje, samen met H. Balfour Gardiner, Arnold Bax en Clifford Bax. Onderweg kwam de sterrenwichelarij ter sprake, en dat gesprek bleef bij mij hangen. Ik wist toen nog niet dat het zou uitgroeien tot een werk voor groot orkest. Mijn eerste titel was heel nuchter: "Seven Pieces for Large Orchestra", en dat zegt eigenlijk alles over hoe ik het begon.Sterren lezen, geen sterren kijken
Veel mensen denken dat The Planets over sterrenkunde of over Romeinse goden gaat, maar mijn uitgangspunt was astrologie. Het gaat me dus om het karakter dat mensen aan elke planeet toeschrijven en niet om wat een telescoop laat zien. Bijnamen als "Mercury, the Winged Messenger" en "Neptune, the Mystic" heb ik uit de astrologieboeken van Alan Leo gehaald. Ik had er dus een leesvoorbereiding voor nodig die niemand in een concertzaal van me verwacht.Componeren in het weekend
Tussen 1914 en 1917 werkte ik aan de suite, en ik begon met Mars in de zomer van 1914. Het laatste deel dat klaar kwam was Mercury, begin 1916, en in 1917 was ook de orkestratie af. Mijn weekdagen waren namelijk gevuld met lesgeven aan St Paul's Girls' School en Morley College. Alles wat ik aan The Planets schreef, deed ik dus in het weekend en in de vakanties, een beetje zoals iemand die zijn grote droom in de garage bouwt.Zeven gangen, één maaltijd
Een groot muziekstuk is vaak opgedeeld in delen, die je in vakjargon bewegingen noemt, en je kunt ze zien als de gangen van een diner: elke gang smaakt anders, maar samen vormen ze één maaltijd. Mijn maaltijd heeft er zeven: eerst Mars, de brenger van oorlog, daarna Venus met haar vrede, en dan Mercury, de gevleugelde bode die in nog geen vier minuten voorbijflitst. Daarna volgen Jupiter met zijn uitbundige vrolijkheid en Saturn, de brenger van ouderdom, waarin een tikkende klok de tijd bijhoudt. Als slot komen Uranus, de goochelaar die zijn eigen toverkunsten niet meer in de hand houdt, en Neptune, de mysticus, die zachtjes in stilte oplost.Niet in de volgorde van de zon
Je zou denken dat ik de planeten netjes op afstand van de zon heb gezet, maar dat heb ik niet gedaan. Ik koos de volgorde die muzikaal het best werkt, dus de drukke, harde delen wisselen af met de rustige en de geheimzinnige. Daardoor krijgt een luisteraar na elke uitbarsting weer de ruimte om adem te halen. Pas aan het eind, bij Neptune, laat ik de muziek bijna uit de wereld verdwijnen.Een oorlog op de achtergrond
Mars is niet geschreven als reactie op de gevechten, want ik had het stuk al af voordat de oorlog begon. Toch lag die oorlog wel als een schaduw over de jaren waarin ik de rest schreef. Ik was afgekeurd voor militaire dienst, en mijn vrienden George Butterworth en Cecil Coles sneuvelden. Misschien hoor je daarom in de stillere delen een ernst die ik zelf niet in woorden kan uitleggen.Von Holst werd gewoon Holst
In 1918 werkte ik in Salonica als muzikaal organisator van de YMCA. Daar vond men mijn achternaam "von Holst" te Duits klinken, zeker midden in een oorlog. In september van dat jaar liet ik hem officieel veranderen in kortweg "Holst". Zo kreeg ik in één handtekening een kortere naam, wat in elk geval scheelt bij het inpakken van een koffer.Een première voor tweehonderdvijftig gasten
Op 29 september 1918 klonk The Planets voor het eerst in de Queen's Hall in Londen, onder leiding van Adrian Boult. Er zaten ongeveer tweehonderdvijftig uitgenodigde gasten in de zaal, dus het was geen openbaar concert in de gewone zin. Balfour Gardiner, mijn reisgenoot uit Spanje, betaalde het hele evenement uit eigen zak. Over wat je precies de echte première noemt, zijn bronnen het niet eens, dus laat ik dat maar aan jou over.Te veel succes
De volledige uitvoering voor het publiek kwam op 15 november 1920, met het London Symphony Orchestra onder Albert Coates. De recensies waren verdeeld: van de 37 bekeken bladen was 28 positief, maar The Globe en The Sunday Times waren vijandig. Het succes verbaasde en ontstelde me eerlijk gezegd, en ik was er fel op tegen dat losse delen apart werden gespeeld. Het is een beetje alsof je een roman schrijft en alleen het derde hoofdstuk blijft rondgaan.Een orkest met een deur
Voor dit werk had ik een enorm orkest nodig, met onder meer orgel, celesta, twee harpen en buisklokken. Zes pauken, door twee spelers bespeeld, zorgen voor het diepe fundament. In Neptune zingt bovendien een vrouwenkoor zonder woorden, vanuit een aangrenzende ruimte, buiten het zicht van het publiek. Aan het eind sluit men langzaam de deur naar die ruimte, zodat de stemmen verdwijnen in stilte.Wat er van overbleef
In 1921 maakte ik van de middenmelodie uit Jupiter de hymne "Thaxted", die we kennen van "I Vow to Thee, My Country". De suite heeft sindsdien rockbands en filmmuziek beïnvloed, onder andere die van Star Wars, en is minstens tachtig keer commercieel opgenomen. Pluto heb ik nooit geschreven, want die planeet werd pas in 1930 ontdekt, toen mijn suite al af was. Colin Matthews voegde in 2000 een Pluto toe in opdracht van het Hallé Orchestra, en dat was zijn eigen idee, niet het mijne.---
Zo ben je aan het einde gekomen van het verhaal achter The Planets, en ik hoop dat je het met plezier hebt gelezen. Vond je het leuk om te ontdekken hoe een gesprek over sterrenwichelarij tijdens een vakantie in Spanje uiteindelijk een groot orkestwerk werd? Ik schreef de suite tussen 1914 en 1917, vooral in het weekend en in de vakanties, omdat mijn werk als leraar mijn weekdagen vulde. Als ik er nu op terugkijk, verbaast het me nog steeds hoeveel mensen er iets in herkennen, want ik had zelf nooit verwacht dat de muziek zo'n groot publiek zou bereiken. Toch is dit nog maar een deel van het verhaal, want er valt in The Planets nog veel meer te ontdekken. Er zijn de zeven delen zelf, elk met een eigen karakter, en er is de manier waarop ze door de jaren heen zijn gespeeld, opgenomen en bewonderd. Ook de stilte waarmee Neptune eindigt, als de stemmen van de vrouwenkoren langzaam achter een dichtgaande deur verdwijnen, verdient het om op je gemak beluisterd te worden. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen. Wie weet hoor je dan iets wat je de eerste keer nog niet had opgemerkt.
Mooiste momentenLuistergids 1: I. Mars, the Bringer of WarLuistergids 2: II. Venus, the Bringer of PeaceLuistergids 3: III. Mercury, the Winged MessengerLuistergids 4: IV. Jupiter, the Bringer of JollityLuistergids 5: V. Saturn, the Bringer of Old AgeLuistergids 6: VI. Uranus, the MagicianLuistergids 7: VII. Neptune, the MysticMeer over HolstLeer het herkennen als je het hoort